Choose period
1113

On the first Bolesław, known as the Famed or the Brave

Historical context

Bolesław Chrobry (Bolesław I the Brave), Poland’s second historic ruler, propelled the early Piast state to the height of its power. Over the course of the many wars he waged in 1002-1018, he expanded Poland’s borders to include Milzi (Milsko) and Lusatia in the west, and the Cherven Cities in the east. He temporarily held Bohemia, Moravia and Slovakia, in addition to territory reaching as far as the Saale river in the west. He contributed to the founding of a metropolitan see independent from Germany at Gniezno as well as of several bishoprics (the year 1000). He made an unsuccessful attempt to Christianize the pagan Prussians, which resulted in the killing of the missionary Bishop Wojciech  in 997. The latter was quickly canonized and became the patron saint of the Kingdom of Poland. The climax of Bolesław’s power came with his crowning as king at Gniezno in 1025, shortly before he died. He was considered a great king by posterity and remained a model for his successors.

The achievements of Bolesław the Brave were also held in high esteem at the court of Bolesław Krzywousty (Bolesław Wrymouth), whose collaborators described them to the chronicler Gallus Anonimus who was writing a chronicle of the Piast dynasty. We do not know Gallus’s name or his country of origin. He is believed to have come from the south of France, although more recent research suggests that he may have hailed from northern Italy. He was probably a Benedictine monk. His Polish Chronicle, composed in Latin ca 1113 (its narrative stops at this date), describes the history of Poland since its mythical beginnings until the chronicler’s times. The author’s intent was to relate the deeds of Polish dukes, predecessors of Bolesław Wrymouth, and of Bolesław himself. It was doubtless a work intended to praise the ruler and his family, and to justify his title to the Polish throne. Gallus’s Chronicle is the first work of such breadth to have been written in Poland and treating of its history, hence despite its Latin and the author’s foreign origins it is considered the first work of Polish national literature. It remains a seminal and unrivalled source for the study of the early Piast period.

Document text

Primus ergo Polonarum dux Mescho per fidelem uxorem ad baptismi gratiam pervenit, cui ad laudem et gloriam satis habundanter suflicit, quod suo tempore et per eum oriens ex alto regnum Poloniae visitavit. De hac namque benedicta femina gloriosum Bolezlavum generavit, qui post ipsius obitum regnum viriliter gubernavit, et in tantam Deo favente virtutem et potentiam excrevit, quod, ut sic eloquar, sua probitate totam Poloniam deauravit. Quis enim eius gesta fortia vel certamina contra populos circumquaque commissa digne valeat enarrare, nedum etiam scriptis memorialibus commendare? Numquid non ipse Moraviam et Bohemiam subiugavit, et in Praga ducalem sedem obtinuit, suisque eam sufraganeis deputavit? Numquid non ipse Hungaros frequentius in certamine superavit, totamque terram eorum usque Danubium suo dominio mancipavit? Indomitos vero tanta virtute Saxones edomuit qui in flumine Salae in medio terrae eorum meta ferrea fines Poloniae terminavit. Quid ergo est necesse victorias et triumphos de gentibus incredulis nominatim recitasse, quas est constans eum quasi sub pedibus conculcasse? Ipse namque Selenciam, Pomoraniam et Prusiam usque adeo vel in perfidia resistentes contrivit vel conversas in fide solidavit, quod ecclesias ibi multas et episcopos per apostolicum, ymmo apostolicus per eum ordinavit. Ipse etiam beatum Adalbertum in longa peregrinatione et a sua rebelli gente Bohemica multas iniurias perpessum, ad se venientem cum magna veneratione suscepit, eiusque praedicationibus fideliter et institutionisbus obedivit. Sanctus vero martir igne caritatis et zelo praedicationis accensus, ut aliquantulum iam in Polonia fidem pullulasse et sanctam ecclesiam excrevisse conspexit, intrepidus Prusiam intravit, ibique martirio suum agonem consummavit. Postea vero corpus ipsius ab ipsis Prusis Bolezlavus auri pondere comparavit, et in Gneznensi metropoli condigno honore collocavit.
Illud quoque memoriae commendandum aestimamus, quod tempore ipsius Otto Rufus imperator ad sanctum Adalbertum orationis ac reconciliationis gratia simulque gloriosi Bolezlavi cognoscendi fama introivit, sicut in libro de passione martiris potest propoensius inveniri. Quem Bolezlavus sic honorifice et magnifice suscepit, ut regem imperatorem Romanum ac tantum hospitem suscipere decens fuit. Nam miracula mirifica Bolezlavus imperatoris adventu, acies inprimis militum multimodas, deinde principum in planitie spatiosa quasi choros ordinavit, singulasque separatim acies diversitas indumentorum discolor variavit. 
 
Et non quaelibet erat ibi vilis varietas ornamenti, sed quitquid potest usquam gentium pretiosius reperiri, quippe Bolezlavi tempore quique milites et quaeque feminae curiales palliis pro lineis vestibus vel laneis utebantur, nec pelles quantumlibet pretiosae, licet novae fuerint, in euis curia sine pallio et aurifrisio portabantur. Aurum enim eius tempore commune quasi argentum ab omnibus habebatur, argentum vero vile quasi pro stramine tenebatur. Cuius gloriam et potentiam et divitas imperator Romanus considerans, admirando dixit: Per coronam imperii mei, maiora sunt quae video, quam fama percepi; suorumque consultu magnatum coram omnibus adiecit: Non est dignum tantum ac virum talem, sicut unum de principibus, ducem aut comitem nominari, sed in regale solium glorianter redimitum dyademate sublimari.
 
 
Et accipiens imperiale dyadema capitis sui, capiti Bolezlavi in amicitiae foedus imposuit, et pro vexillo triumphali calvum ei cruce Domini cum lancea sancti Mauricii dono dedit, pro quibus illi Bolezlavus sancti Adalberti brachium redonavit. Et tanta sunt illa die dilectione couniti, quod imperator eum fratrem et cooperatorem imperii constituit, et populi Romani amicum et socium apellavit. Insuper etiam in ecclesiasticis honoribus quitquid ad imperium pertinebat in regno Polonarum, vel in aliis superatis ab eo vel superandis regionibus barbarorum, suae suorumque potestati concessit, cuius pactionis decretum papa Silvester sanctae Romanae ecclesiae privilegio confirmavit. Igitur Bolezlavus in regem ab imperatore tam gloriose sublimatus, inditam sibi liberalitatem exercuit, cum tribus suae consecrationis diebus convivium regaliter et imperaliter celebravit, singulisque diebus vasa omnia et supellectilia transmutavit, aliaque diversa multoque pretiosiora praesentavit. Finito namque convivio, picernas et dapiferos vasa aurea et argentea, nulla enim lignea ibi habebantur, cyphos videlicet et cuppas, lances et scultellas et cornua de mensis omnibus trium dierum congreagre praecepit, et imperatori pro honore, non pro principali munere, praesentavit. A camerariis vero pallia extensa et cortinas, tapetia, strata, mantilia, manutergia, et quaecumque servitio praesentata fuerunt, iussit similiter congregare et in cameram imperatoris comportare. Insuper etiam alia plura dedit vasa, scilicet aurea et argentea diversi operis, pallia verio diversi coloris, ornamenta generis ignoti, lapides pretiosos et huiusmodi tot et tanta praesentavit, quod imperator tanta munera pro miraculo reputavit. Singulos vero principes eius ita maginifice muneravit, quod eos ex amicis amicissimos acqusivit. Sed quis dinumerare poterit qualia et quanta maioribus dona dedit, cum nec unus quidem inquilinus de tanta multitudine sine munere non recessit. Imperator autem laetus magnis cum muneribus ad propria  remeavit, Bolezlavus vero regnans in hostes yram veterem renoavit.
 
Chronica et annales aevi Salici, red. G. H. Pertz, Hanower 1851, s. 428-429.
Pierwszy więc książę polski Mieszko dostąpił łaski chrztu za sprawą wiernej żony; a dla sławy jego i chwały w zupełności wystarczy [jeśli powiemy], że za jego czasów i przez niego Światłość niebiańska nawiedziła królestwo polskie. Z tej to bowiem błogosławionej niewiasty spłodził sławnego Bolesława, który po jego śmierci po męsku rządził królestwem i za łaską Bożą w taką wzrósł cnotę i potęgę, iż ozłocił - że tak powiem - całą Polskę swą zacnością. Któż bowiem zdoła godnie opowiedzieć jego mężne czyny i walki stoczone z narodami okolicznymi, a cóż dopiero na piśmie przekazać [je] pamięci? Czyż to nie on ujarzmił Morawy i Czechy, a w Pradze stolec książęcy zagarnął i swym zastępcom go poruczył? Czyż to nie on wielekroć pokonał w bitwie Węgrów i cały ich kraj aż po Dunaj zagarnął pod swoją władzę? Nieposkromionych zaś Sasów z taką mocą poskromił, że w środku ich ziemi żelaznymi słupami [wbitymi] w rzece Sali oznaczył granice Polski. Czyż zresztą potrzeba dokładnie wymieniać jego zwycięstwa i tryumfy nad ludami niewiernymi, skoro wiadomo, że je niejako swymi stopami podeptał! On to bowiem Selencję, Pomorze i Prusy do tego stopnia albo starł, gdy się przy pogaństwie upierały, albo też, nawrócone, umocnił w wierze, iż wiele tam kościołów i biskupów ustanowił za zgodą papieża, a raczej papież [ustanowił je] za jego pośrednictwem. On to również, gdy przybył doń św. Wojciech, doznawszy wielu krzywd w długiej wędrówce, a [poprzednio] od własnego buntowniczego ludu czeskiego - przyjął go z wielkim uszanowaniem i wiernie wypełniał jego pouczenia i zarządzenia.Święty zaś męczennik płonąc ogniem miłości i pragnieniem głoszenia wiary, skoro spostrzegł, że już nieco rozkrzewiła się w Polsce wiara i wzrósł Kościół święty, bez trwogi udał się do Prus i tam męczeństwem dopełnił swego zawodu. Później zaś ciało jego Bolesław wykupił na wagę złota od owych Prusów i umieścił [je] z należytą czcią w siedzibie metropolitalnej w Gnieźnie.
Również i to uważamy za godne przekazania pamięci, że za jego czasów cesarz Otto Rudy przybył do [grobu] św. Wojciecha dla modlitwy i pojednania, a zarazem w celu poznania sławnego Bolesława, jak o tym można dokładniej wyczytać w księdze o męczeństwie [tego] świętego. Bolesław przyjął go tak zaszczytnie i okazale, jak wypadło przyjąć króla, cesarza rzymskiego i dostojnego gościa. Albowiem na przybycie cesarza przygotował przedziwne [wprost] cuda; najpierw hufce przeróżne rycerstwa, następnie dostojników rozstawił, jak chóry, na obszernej równinie, a poszczególne, z osobna stojące hufce wyróżniała odmienna barwa strojów. A nie była to [tania] pstrokacizna byle jakich ozdób, lecz najkosztowniejsze rzeczy, jakie można znaleźć gdziekolwiek na świecie. Bo za czasów Bolesława każdy rycerz i każda niewiasta dworska zamiast sukien lnianych lub wełnianych używali płaszczy z kosztownych tkanin, a skór, nawet bardzo cennych, choćby były nowe, nie noszono na jego dworze bez [podszycia] kosztowną tkaniną i bez złotych frędzli. Złoto bowiem za jego czasów było tak pospolite u wszystkich jak [dziś] srebro, srebro zaś było tanie jak słoma. Zważywszy jego chwałę, potęgę i bogactwo, cesarz rzymski zawołał w podziwie: "Na koronę mego cesarstwa! to, co widzę, większe jest, niż wieść głosiła!" I za radą swych magnatów dodał wobec wszystkich: "Nie godzi się takiego i tak wielkiego męża, jakby jednego spośród dostojników, księciem nazywać lub hrabią, lecz [wypada] chlubnie wynieść go na tron królewski i uwieńczyć koroną". A zdjąwszy z głowy swej diadem cesarski, włożył go na głowę Bolesława na [zadatek] przymierza i przyjaźni, i za chorągiew tryumfalną dał mu w darze gwóźdź z krzyża Pańskiego wraz z włócznią św. Maurycego, w zamian za co Bolesław ofiarował mu ramię św. Wojciecha. I tak wielką owego dnia złączyli się miłością, że cesarz mianował go bratem i współpracownikiem cesarstwa i nazwał go przyjacielem i sprzymierzeńcem narodu rzymskiego. Ponadto zaś przekazał na rzecz jego oraz jego następców wszelką władzę, jaka w zakresie [udzielania] godności kościelnych przysługiwała cesarstwu w królestwie polskim, czy też w innych podbitych już przez niego krajach barbarzyńców, oraz w tych, które podbije [w przyszłości]. Postanowienia tego układu zatwierdził [następnie] papież Sylwester przywilejem św. Rzymskiego Kościoła.
Bolesław więc, tak chlubnie wyniesiony na królewski tron przez cesarza, okazał wrodzoną sobie hojność urządzając podczas trzech dni swej konsekracji prawdziwie królewskie i cesarskie biesiady i codziennie zmieniając wszystkie naczynia i sprzęty, a zastawiając coraz to inne i jeszcze bardziej kosztowne. Po zakończeniu bowiem biesiady nakazał cześnikom i stolnikom zebrać ze wszystkich stołów z trzech dni złote i srebrne naczynia, bo żadnych drewnianych tam nie było, mianowicie kubki, puchary, misy, czarki i rogi, i ofiarował je cesarzowi dla uczczenia go, nie zaś jako dań [należną] od księcia. Komornikom zaś rozkazał zebrać rozciągnięte zasłony i obrusy, dywany, kobierce, serwety, ręczniki, i cokolwiek użyte było do nakrycia, i również znieść to wszystko do izby zajmowanej przez cesarza. A nadto jeszcze złożył [mu] wiele innych darów, mianowicie naczyń złotych i srebrnych rozmaitego wyrobu i różnobarwnych płaszczy, ozdób niewidzianego [dotąd] rodzaju i drogich kamieni; a tego wszystkiego tyle ofiarował, że cesarz tyle darów uważał za cud. Poszczególnych zaś jego książąt tak okazale obdarował, że z przyjaznych zrobił ich sobie największymi przyjaciółmi. Lecz któż zdoła wyliczyć, ile i jakich darów dał przedniejszym, skoro nawet nikt z tak licznej służby nie odszedł bez podarunku! Cesarz tedy wesoło z wielkimi darami powrócił do siebie, Bolesław zaś, podniesiony do godności królewskiej, wznowił dawny gniew ku wrogom.
 

Kronika Polska, Anonim tzw. Gall, oprac. M.Plezia, Wrocław 2008, s. 18 - 21.

Thus the first duke of Poland, Mieszko, attained the grace of baptism through his faithful wife; and it shall suffice for his fame and glory [to say] that during his time and through him the divine Light visited the Polish kingdom. For of this blessed lady he begat the famed Bolesław who, after his death, virtuously ruled the kingdom and through the grace of God attained such virtue and power that he – so to speak – gilded all of Poland with his righteousness. For who shall manage to properly relate his virtuous deeds and the battles he fought against the local nations, let alone transmit [them] in writing? Was it not he who subjugated Moravia and Bohemia and, having seized the princely throne in Prague, entrusted it to his deputies? Was it not he who several times defeated the Hungarians in battle and seized control of all their territory all the way to the Danube? He brought the unruly Saxons to heel with such force that in the middle of their land iron stakes were driven into the Saale river to mark the boundary of Poland. Is it even necessary to provide a detailed list of his victories and triumphs over unbelievers, when it is known that he trampled them with his feet?  For it was he who either ground down Selentia, Pomerania and Prussia when they clung to their pagan beliefs or, if converted, strengthened their faith so that many churches and bishoprics were founded there with the consent of the pope, or rather the pope [established them] through his intermediary. It was also he who, when St Wojciech came to him, having suffered much abuse during his long journey and [previously] at the hands of his own rebellious Bohemian people – received him with great reverence and faithfully followed his teaching and instructions. When the holy martyr, burning with the fire of love and the desire to preach the [Christian] faith, saw that the faith had already spread to some degree in Poland and the holy Church had grown in strength, he went to Prussia without fear and there, through martyrdom, completed his profession. Later Bolesław ransomed his body for the equivalent of its weight in gold from the Prussians and laid it to rest [it] with due honours at the metropolitan see in Gniezno.
We also deem it worthy of transmission that during his time Emperor Otto the Redhead came to the [tomb] of St Wojciech for prayer and reconciliation, and also to meet the famed Bolesław, as one can read in more detail in the book about the saint’s martyrdom. Bolesław received him with such honours and magnificence as befitted a king, a Roman emperor and a distinguished guest. For he prepared astonishing marvels for the arrival of the emperor; first he arranged various knightly regiments and dignitaries like choirs on a vast plain, each regiment standing separately and distinguished by its own colour of attire. [But] it was not a [cheap] assembly of tawdry decorations, but the most costly things to be found under the sun. For under Bolesław each knight and courtly lady used not linen or woollen robes but coats made of expensive fabrics, while leather, even if extremely precious or new, was not worn at his court without [a lining of] costly fabric and golden tassels. For during his time gold was as common among everyone as silver is [today]; silver, meanwhile, was as cheap as hay. Beholding his glory, power and wealth, the Roman emperor called out in admiration: “By the crown of my empire! What I see is greater than the stories I have heard!”  And advised by his nobles, he added in front of everyone: “It is not fitting for such a great man to be called a duke or count as if he was a dignitary, but [it behoves] to proudly raise him to the royal throne and crown him”. And taking his imperial diadem off, he placed it on Bolesław’s head as [a token] of alliance and friendship, and as a triumphal banner he gave him a nail from the Lord’s cross and the lance of St Maurice, in exchange for which Bolesław offered him the shoulder of St Wojciech. And they united in such love that day that the emperor named him a brother and a cooperator of the empire and called him a friend and ally of the Roman people. Moreover, he conferred on him and his successors the empire’s power to [grant] church titles in the Polish kingdom or in other, barbarian, countries already conquered or to be conquered by him [in the future]. The provisions of this pact were [then] confirmed by Pope Sylvester through a privilege of the holy Roman Church.
Thus, having been so gloriously raised to kingship by the emperor, Bolesław exercised his innate generosity by arranging truly royal and imperial banquets during the three days of his consecration and changing all the vessels and utensils every day, each time replacing them with different and more costly ones. For once the feasting had come to an end, he had his cupbearers and stewards collect from the tables all the golden and silver vessels – as there were no wooden ones – that is bowls, cups, plates, goblets and horns, and offered them to the emperor to honour him, rather than as tribute [from] a duke. He ordered his chamberlains to collect the spread out covers, curtains, rugs, carpets, napkins, towels and whatever had been used to set the tables, and take it all into the emperor’s chamber. Moreover, he offered [him] many other gifts, namely golden and silver vessels of different making and coats of different colours, accessories never seen before and precious stones; and he gave so much of it that the emperor considered these gifts a miracle. Meanwhile he [also] showered [the emperor’s] dukes with so many gifts that from sympathizers they turned into his greatest friends. But who can count how many and what kind of gifts he gave to the superiors, since not even a single servant from the large retinue went away empty handed. The emperor, merry and laden with gifts, returned home, while Bolesław, raised to kingship, renewed his old wrath against his enemies.
 
Translated © by Jerzy Giebułtowski
Download the original text