Choose period
March 17, 1921

March Constitution

Historical context

11 November 1918 is considered the symbolic date on which Poland regained its independence. However, the process of laying down the legal foundations of the reborn state continued for a number of years. One of the main things was to draw up a constitution. As early as February 1919, the single-chamber Legislative Sejm (parliament) elected in January of that same year adopted the so-called Little Constitution which for the time being defined the basic operating principles of Poland’s state institutions.  

Work on a new constitution continued. Its authors modelled it in part on the French constitutional laws of 1875. Efforts were made to ensure that the Basic Law provided a broad spectrum of civic liberties. It was also supposed to provide wide-ranging rights to the national and ethnic minorities living in the Republic of Poland.  

The constitution was adopted on 17 March 1921, three days before the decisive Upper Silesia plebiscite whose outcome was to determine whether this important industrial region would go to Poland or Germany.  

The adoption the March Constitution set in motion the process of electing the state authorities. In the autumn of 1922, elections to the Sejm and Senate (the upper chamber of parliament, established in line with the new constitution) took place. In December 1922, the National Assembly (both of the parliamentary chambers together) elected the first president of the Republic of Poland.

The 1921 constitution was amended in 1926. After Józef Piłsudski’s May Coup, the Sejm devalued the position of the legislative power in favour of the executive. The amended constitution remained in force until 1935, when it was substituted with a new Basic Law. In 1944, the Stalinist-imposed communist government rescinded the constitution of April 1935 and nominally recognised the March Constitution as binding, even though its democratic principles were not respected. This state of affairs was maintained until 1947.

Document text

KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ.

W Imię Boga Wszechmogącego!

My, Naród Polski, dziękując Opatrzności za wyzwolenie nas z półtorawiekowej niewoli, wspominając wdzięcznością męstwo i wytrwałość ofiarnej walki pokoleń, które najlepsze wysiłki swoje sprawie niepodległości bez przerwy poświęcały, nawiązując do świetnej tradycji wiekopomnej Konstytucji 3-go Maja — dobro całej, zjednoczonej i niepodległej Matki-Ojczyzny mając na oku, a pragnąc Jej byt niepodległy, potęgę i bezpieczeństwo oraz ład społeczny utwierdzić na wiekuistych zasadach prawa i wolności, pragnąc zarazem zapewnić rozwój wszystkich Jej sił moralnych i materjalnych dla dobra całej odradzającej się ludzkości, wszystkim obywatelom Rzeczypospolitej równość, a pracy poszanowanie, należne prawa i szczególną opiekę Państwa zabezpieczyć — tę oto Ustawę Konstytucyjną na Sejmie Ustawodawczym Rzeczypospolitej Polskiej uchwalamy i stanowimy.
 
ROZDZIAŁ I.
Rzeczpospolita.

Artykuł 1.
Państwo Polskie jest Rzecząpospolitą.

Artykuł 2.
Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do Narodu. Organami Narodu w zakresie ustawodawstwa są Sejm i Senat, w zakresie władzy wykonawczej — Prezydent Rzeczypospolitej łącznie z odpowiedzialnymi ministrami, w zakresie wymiaru sprawiedliwości — niezawisłe Sądy.
ROZDZIAŁ II.
Władza ustawodawcza.

Artykuł 3.
Zakres ustawodawstwa państwowego obejmuje stanowienie wszelkich praw publicznych i prywatnych i sposobu ich wykonania.
Niema ustawy bez zgody Sejmu, wyrażonej w sposób regulaminowo ustalony.
Ustawa, uchwalona przez Sejm, zyskuje moc obowiązującą w czasie, przez nią samą określonym.
Rzeczpospolita Polska, opierając swój ustrój na zasadzie szerokiego samorządu terytorjalnego, przekaże przedstawicielstwom tego samorządu właściwy zakres ustawodawstwa, zwłaszcza z dziedziny administracji, kultury i gospodarstwa, który zostanie bliżej określony ustawami państwowemi.
Rozporządzenia władzy, z których wynikają prawa lub obowiązki obywateli, mają moc obowiązującą tylko wtedy, gdy zostały wydane z upoważnienia ustawy i z powołaniem się na nią.

Artykuł 4.
Ustawa państwowa ustala corocznie budżet Państwa na rok następny.
 
Artykuł 5.
Ustalanie stanu liczebnego wojska i zezwalanie na coroczny pobór rekruta może nastąpić jedynie w drodze ustawodawczej.
 
Artykuł 6.
Zaciągnięcie pożyczki państwowej, zbycie, zamiana i obciążenie nieruchomego majątku państwowego, nałożenie podatków i opłat publicznych, ustanowienie ceł i monopolów, ustalenie systemu monetarnego, jakoteż przyjęcie gwarancji finansowej przez Państwo — może nastąpić tylko na mocy ustawy.
 
Artykuł 7.
Rząd przedstawi corocznie zamknięcie rachunków państwowych do parlamentarnego zatwierdzenia.
Artykuł 8.
Sposób wykonania parlamentarnej kontroli nad długami Państwa określi oddzielna ustawa.

Artykuł 9.
Do kontroli całej administracji państwowej pod względem finansowym, badania zamknięć rachunków Państwa, przedstawiania corocznie Sejmowi wniosku o udzieleniu lub odmówieniu Rządowi absolutorjum — jest powołana Najwyższa Izba Kontroli, oparta na zasadzie kolegjalności i niezależności sędziowskiej członków jej kolegjum, usuwalnych tylko uchwałą Sejmu, większością 3/5 głosujących. Organizację Najwyższej Izby Kontroli i sposób jej działania określi szczegółowo osobna ustawa.
Prezes Najwyższej Izby Kontroli zajmuje stanowisko równorzędne ministrowi, nie wchodzi jednak w skład Rady Ministrów, a jest za sprawowanie swego urzędu i za podległych mu urzędników odpowiedzialny bezpośrednio przed Sejmem.
 
Artykuł 10.
Prawo inicjatywy ustawodawczej przysługuje Rządowi i Sejmowi. Wnioski i projekty ustaw, pociągające za sobą wydatki ze Skarbu Państwa, muszą podawać sposób ich zużycia i pokrycia.

Artykuł 11.
Sejm składa się z posłów, wybranych na lat pięć, licząc od dnia otwarcia Sejmu, w głosowaniu powszechnem, tajnem, bezpośredniem, równem i stosunkowem * .

Artykuł 12.
Prawo wybierania ma każdy obywatel polski bez różnicy płci, który w dniu ogłoszenia wyborów ukończył lat 21, używa w pełni praw cywilnych i zamieszkuje w okręgu wyborczym przynajmniej od przedednia ogłoszenia wyborów w Dzienniku Ustaw. Prawo głosowania może być wykonywane tylko osobiście. Wojskowi w służbie czynnej nie mają prawa głosowania * .
Artykuł 13.
Prawo wybieralności ma każdy obywatel, mający prawo wybierania do Sejmu, nie wyjmując wojskowych w służbie czynnej, niezależnie od miejsca zamieszkania, o ile ukończył lat 25.
 
Artykuł 14.
Nie mogą korzystać z prawa wyborczego obywatele, skazani za przestępstwa, które określi ordynacja wyborcza, jako pociągające za sobą czasową lub stałą utratę prawa wybierania, wybieralności, a także piastowania mandatu poselskiego.

Artykuł 15.
Państwowi urzędnicy administracyjni, skarbowi i sądowi nie mogą być wybierani w tych okręgach, w których pełnią swą służbę. Przepis ten nie dotyczy urzędników, pełniących swą służbę przy władzach centralnych.

Artykuł 16.
Pracownicy państwowi i samorządowi, z chwilą wyboru na posła, otrzymują na czas trwania mandatu poselskiego urlop. Przepis ten nie dotyczy ministrów, podsekretarzy stanu i profesorów wyższych uczelni.
Lata, spędzone na wykonaniu mandatu poselskiego, liczą się do lat służby.

Artykuł 17.
Poseł, obejmujący płatną służbę państwową, traci mandat; przepis ten nie dotyczy powołania na stanowiska ministrów, podsekretarzy stanu i profesorów wyższych uczelni.
 
Artykuł 18.
Bliższe postanowienia o wyborach posłów do Sejmu określi ordynacja wyborcza.
Artykuł 19.
Sejm sprawdza ważność wyborów niezaprotestowanych. O ważności wyborów zaprotestowanych rozstrzyga Sąd Najwyższy.
 
Artykuł 20.
Posłowie są przedstawicielami całego narodu i nie są krępowani żadnemi instrukcjami wyborców.
Posłowie składają na ręce Marszałka wobec Izby następujące ślubowanie:
„Ślubuję uroczyście, jako poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, wedle najlepszego mego rozumienia i zgodnie z sumieniem, rzetelnie pracować wyłącznie dla dobra Państwa Polskiego, jako całości”.

Artykuł 21.
Posłowie nie mogą być pociągani do odpowiedzialności za swoją działalność w Sejmie, lub poza Sejmem, wchodzącą w zakres wykonania mandatu poselskiego, ani w czasie trwania mandatu, ani po jego wygaśnięciu. Za przemówienia i odezwania się tudzież manifestacje w Sejmie posłowie odpowiadają tylko przed Sejmem. Za naruszenie prawa osoby trzeciej mogą być pociągnięci do odpowiedzialności sądowej, o ile władza sądowa uzyska na to zezwolenie Sejmu. Postępowanie karno-sądowe, karno-administracyjne lub dyscyplinarne, wdrożone przeciw posłowi przed uzyskaniem mandatu poselskiego, ulegnie na żądanie Sejmu zawieszeniu aż do wygaśnięcia mandatu.
Bieg przedawnienia przeciw posłowi w postępowaniu karnem ulega przerwie na czas trwania mandatu poselskiego.
Przez cały czas trwania mandatu posłowie nie mogą być pociągani do odpowiedzialności karno-sądowej, karno-administracyjnej i dyscyplinarnej, ani pozbawieni wolności bez zezwolenia Sejmu. W wypadku schwytania posła na gorącym uczynku zbrodni pospolitej, jeżeli jego przytrzymanie jest niezbędne dla zabezpieczenia wymiaru sprawiedliwości, względnie dla unieszkodliwienia skutków przestępstwa, władza sądowa ma obowiązek bezzwłocznego zawiadomienia o tem Marszałka Sejmu dla uzyskania zezwolenia Sejmu na areszt i dalsze postępowanie karne. Na żądanie Marszałka przytrzymany musi być niezwłocznie uwolniony.
Artykuł 22.
Poseł nie może na swoje ani na obce imię kupować lub uzyskiwać dzierżaw dóbr państwowych, przyjmować dostaw publicznych i robót rządowych ani otrzymywać od Rządu koncesji lub innych korzyści osobistych.
Poseł nie może również otrzymywać od Rządu żadnych odznaczeń, z wyjątkiem wojskowych.
 
Artykuł 23.
Poseł nie może być redaktorem odpowiedzialnym.

Artykuł 24.
Posłowie otrzymują djety w wysokości, regulaminem określonej, i mają prawo bezpłatnego korzystania z państwowych środków komunikacji dla podróży po całym obszarze Rzeczypospolitej.
 
Artykuł 25.
Prezydent Rzeczypospolitej zwołuje, otwiera, odracza i zamyka Sejm i Senat.
Sejm winien być zwołany na pierwsze posiedzenie w trzeci wtorek po dniu wyborów i corocznie najpóźniej w październiku na sesję zwyczajną celem uchwalenia budżetu, stanu liczebnego i poboru wojska, oraz innych spraw bieżących.
Prezydent Rzeczypospolitej może zwołać Sejm w każdym czasie na sesję nadzwyczajną wedle własnego uznania, a winien to uczynić na żądanie 1/3 ogółu posłów w ciągu dwóch tygodni.
Inne wypadki zebrania się Sejmu na sesję nadzwyczajną określa Konstytucja.
Odroczenie wymaga zgody Sejmu, jeżeli ma być w ciągu tej samej sesji zwyczajnej powtórzone, lub jeżeli przerwa ma trwać dłużej, niż 30 dni.
Sejm, zwołany w październiku na sesję zwyczajną, nie może być zamknięty przed uchwaleniem budżetu.
Artykuł 26.
Sejm może się rozwiązać mocą własnej uchwały, powziętej większością 2/3 głosów, przy obecności połowy ustawowej liczby posłów. Prezydent Rzeczypospolitej może rozwiązać Sejm za zgodą 3/5 ustawowej liczby członków Senatu.
Równocześnie w obu wypadkach z samego prawa rozwiązuje się Senat.
Wybory odbędą się w ciągu 90 dni od dnia rozwiązania: termin ich będzie oznaczony bądź w uchwale Sejmu, bądź w orędziu Prezydenta o rozwiązaniu Sejmu.
 
Artykuł 27.
Posłowie wykonywają swe prawa i obowiązki poselskie osobiście.
 
Artykuł 28.
Sejm wybiera ze swego grona Marszałka i jego zastępców, sekretarzy i komisje.
Mandaty Marszałka i jego zastępców trwają po rozwiązaniu Sejmu aż do ukonstytuowania się nowego Sejmu.

Artykuł 29.
Sposób i porządek obrad sejmowych, rodzaj i ilość komisji, liczbę wicemarszałków i sekretarzy, prawa i obowiązki Marszałka — określa regulamin sejmowy.
Marszałek mianuje urzędników sejmowych, za których działania odpowiada przed Sejmem.

Artykuł 30.
Posiedzenia Sejmu są jawne. Na wniosek Marszałka, przedstawiciela Rządu lub 30 posłów może Sejm uchwalić tajność posiedzenia.
Artykuł 31.
Nikt nie może być pociągnięty do odpowiedzialności za zgodne z prawdą sprawozdanie z jawnego posiedzenia Sejmu i komisji sejmowej.

Artykuł 32.
Do prawomocności uchwał potrzebna jest zwykła większość głosów przy obecności przynajmniej 1/3 ogółu ustawowej liczby posłów, o ile inne przepisy Konstytucji nie zawierają odmiennych postanowień.

Artykuł 33.
Posłowie mają prawo zwracać się z interpelacjami do Rządu bądź do poszczególnych ministrów w sposób, regulaminem przepisany. Minister ma obowiązek udzielić odpowiedzi ustnie lub pisemnie w terminie nie dłuższym, niż 6 tygodni, albo w umotywowanem oświadczeniu usprawiedliwić brak rzeczowej odpowiedzi. Na żądanie interpelantów odpowiedź musi być Sejmowi zakomunikowana. Sejm może odpowiedź Rządu uczynić przedmiotem dyskusji i uchwały.
 
Artykuł 34.
Sejm może wyłaniać i naznaczać dla zbadania poszczególnych spraw nadzwyczajne komisje z prawem przesłuchiwania stron interesowanych oraz wzywania świadków i rzeczoznawców. Zakres działania i uprawnień tych komisji uchwala Sejm.

Artykuł 35.
Każdy projekt ustawy, przez Sejm uchwalony, będzie przekazany Senatowi do rozpatrzenia. Jeżeli Senat nie podniesie w ciągu 30 dni od dnia doręczenia mu uchwalonego projektu ustawy żadnych przeciwko niemu zarzutów — Prezydent Rzeczypospolitej zarządzi ogłoszenie ustawy. Na wniosek Senatu Prezydent Rzeczypospolitej może zarządzić ogłoszenie ustawy przed upływem 30 dni.

Jeżeli Senat postanowi projekt, uchwalony przez Sejm, zmienić lub odrzucić, powinien zapowiedzieć to Sejmowi w ciągu powyższych 30 dni, a najdalej w ciągu następnych dni 30 zwrócić Sejmowi z proponowanemi zmianami.
Jeżeli Sejm zmiany, przez Senat proponowane, uchwali zwykłą większością, albo odrzuci większością 11/20 głosujących — Prezydent Rzeczypospolitej zarządzi ogłoszenie ustawy w brzmieniu, ustalonem ponowną uchwałą Sejmu.

 
Artykuł 36.
Senat składa się z członków, wybranych przez poszczególne województwa w głosowaniu powszechnem, tajnem, bezpośredniem, równem i stosunkowem. Każde województwo stanowi jeden okrąg wyborczy, przyczem w stosunku do liczby mandatów sejmowych na ilość mieszkańców liczba mandatów do Senatu wynosi 1/4 część. Prawo wybierania do Senatu ma każdy wyborca do Sejmu, który w dniu ogłoszenia wyborów ukończył lat 30 i w dniu tym zamieszkuje w okręgu wyborczym przynajmniej od roku; nie tracą jednak prawa wyborczego świeżo osiedli koloniści, którzy opuścili poprzednie miejsce zamieszkania, korzystając z reformy rolnej: również nie tracą tego prawa robotnicy, którzy zmienili miejsce pobytu wskutek zmiany miejsca pracy, oraz urzędnicy państwowi, przeniesieni służbowo. Prawo wybieralności ma każdy obywatel, posiadający prawo wybierania do Senatu, nie wyłączając wojskowych w służbie czynnej, o ile z dniem ogłoszenia wyborów ukończył lat 40.
Kadencja Senatu rozpoczyna się i kończy z kadencją Sejmową.
Nikt nie może być jednocześnie członkiem Sejmu i Senatu.
 
Artykuł 37.
Postanowienia artykułów 14, 15, 16, 17, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 27, 28, 29, 30, 31, 32 i 33 stosują się odpowiednio także do Senatu, względnie jego członków.

Artykuł 38.
Żadna ustawa nie może stać w sprzeczności z niniejszą Konstytucją, ani naruszać jej postanowień.
ROZDZIAŁ III.
Władza wykonawcza.
 
Artykuł 39.
Prezydenta Rzeczypospolitej wybierają na lat siedem bezwzględną większością głosów Sejm i Senat, połączone w Zgromadzenie Narodowe. Zgromadzenie Narodowe zwołuje Prezydent Rzeczypospolitej w ostatnim kwartale siedmiolecia swego urzędowania.
Jeżeli zwołanie nie nastąpi na 30 dni przed upływem siedmiolecia, Sejm i Senat łączą się z samego prawa w Zgromadzenie Narodowe na zaproszenie Marszałka Sejmu i pod jego przewodnictwem.
 
Artykuł 40.
Jeżeli Prezydent Rzeczypospolitej nie może sprawować urzędu, oraz w razie opróżnienia urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej wskutek śmierci, zrzeczenia się lub innej przyczyny — zastępuje go Marszałek Sejmu.

Artykuł 41.
W razie opróżnienia urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej Sejm i Senat łączą się natychmiast na zaproszenie Marszałka Sejmu i pod jego przewodnictwem z samego prawa w Zgromadzenie Narodowe celem wyboru Prezydenta.
Gdyby Sejm był rozwiązany w chwili, gdy Urząd Prezydenta Rzeczypospolitej jest opróżniony, Marszałek Sejmu zarządzi niezwłocznie nowe wybory do Sejmu i Senatu.
 
Artykuł 42.
Jeżeli Prezydent Rzeczypospolitej przez trzy miesiące nie sprawuje urzędu, Marszałek zwoła niezwłocznie Sejm i podda jego uchwale, czy urząd Prezydenta należy uznać za opróżniony.
Uchwała, uznająca urząd za opróżniony, zapada większością 3/5 głosów przy obecności przynajmniej połowy ustawowej, to jest ordynacją wyborczą ustalonej, liczby posłów.
Artykuł 43.
Prezydent Rzeczypospolitej sprawuje władzę wykonawczą przez odpowiedzialnych przed Sejmem ministrów i podległych im urzędników.

Artykuł 44.
Prezydent Rzeczypospolitej podpisuje ustawy wraz z odpowiednimi ministrami i zarządza ogłoszenie ich w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej.
Prezydent Rzeczypospolitej, celem wykonania ustaw i z powołaniem się na upoważnienie ustawowe, ma prawo wydawać rozporządzenia wykonawcze, zarządzenia, rozkazy i zakazy i przeprowadzenie ich użyciem przymusu zapewnić.
Takież prawo w swoim zakresie działania mają ministrowie i władze im podległe.
 Każdy akt rządowy Prezydenta Rzeczypospolitej wymaga dla swej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów i właściwego ministra, którzy przez podpisanie aktu biorą zań odpowiedzialność.

Artykuł 45.
Prezydent Rzeczypospolitej mianuje i odwołuje Prezesa Rady Ministrów, na jego wniosek mianuje i odwołuje ministrów, a na wniosek Rady Ministrów obsadza urzędy cywilne i wojskowe, zastrzeżone w ustawach.
Każdy urzędnik Rzeczypospolitej musi podlegać ministrowi, który za jego działania odpowiada przed Sejmem.
Nominacje urzędników kancelarji cywilnej Prezydenta Rzeczypospolitej kontrasygnuje Prezes Rady Ministrów i jest za ich działania odpowiedzialny przed Sejmem.
 
Artykuł 46.
Prezydent Rzeczypospolitej jest zarazem najwyższym zwierzchnikiem sił zbrojnych Państwa, nie może jednak sprawować naczelnego dowództwa w czasie wojny.
Naczelnego Wodza sił zbrojnych Państwa na wypadek wojny mianuje Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Rady Ministrów, przedstawiony przez Ministra Spraw Wojskowych, który za akty, związane z dowództwem w czasie wojny, jak i za wszelkie sprawy kierownictwa wojskowego — odpowiada przed Sejmem.

Artykuł 47.
Prawo darowania i złagodzenia kary, oraz darowania skutków zasądzenia karno-sądowego w poszczególnych wypadkach — przysługuje Prezydentowi Rzeczypospolitej.
 Prezydent nie może stosować tego prawa do ministrów, zasądzonych na skutek postawienia ich w stan oskarżenia przez Sejm.
Amnestja może być udzielona tylko w drodze ustawodawczej.
 
Artykuł 48.
Prezydent Rzeczypospolitej reprezentuje Państwo na zewnątrz, przyjmuje przedstawicieli dyplomatycznych państw obcych i wysyła przedstawicieli dyplomatycznych Państwa Polskiego do państw obcych.
 
Artykuł 49.
Prezydent Rzeczypospolitej zawiera umowy z innemi państwami i podaje je do wiadomości Sejmu.
Umowy handlowe i celne oraz umowy, które stale obciążają Państwo pod względem finansowym, albo zawierają przepisy prawne, obowiązujące obywateli, albo też wprowadzają zmianę granic Państwa, a także przymierza — wymagają zgody Sejmu.

Artykuł 50.
Prezydent Rzeczypospolitej może wypowiedzieć wojnę i zawrzeć pokój tylko za uprzednią zgodą Sejmu.
Artykuł 51.
Za czynności urzędowe Prezydent Rzeczypospolitej nie jest odpowiedzialny ani parlamentarnie, ani cywilnie.
Za zdradę kraju, pogwałcenie Konstytucji lub przestępstwa karne — Prezydent Rzeczypospolitej może być pociągnięty do odpowiedzialności tylko przez Sejm uchwałą powziętą większością 3/5 głosów, przy obecności conajmniej połowy ustawowej liczby posłów. Sprawę rozpatruje i wyrok wydaje Trybunał Stanu według postanowień osobnej ustawy. Z chwilą postawienia w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu — Prezydent Rzeczypospolitej jest zawieszony w urzędowaniu.
 
Artykuł 52.
Prezydent Rzeczypospolitej otrzymuje uposażenie według przepisów osobnej ustawy.
 
Artykuł 53.
Prezydent Rzeczypospolitej nie może piastować żadnego innego urzędu, ani należeć do składu Sejmu lub Senatu.

Artykuł 54.
Przed objęciem urzędu Prezydent Rzeczypospolitej składa w Zgromadzeniu Narodowem przysięgę następującej treści:
„Przysięgam Bogu Wszechmogącemu, w Trójcy Świętej Jedynemu, i ślubuję Tobie, Narodzie Polski, na urzędzie Prezydenta Rzeczypospolitej, który obejmuję: praw Rzeczypospolitej, a przedewszystkiem Ustawy Konstytucyjnej święcie przestrzegać i bronić; dobru powszechnemu Narodu ze wszystkich sił wiernie służyć; wszelkie zło i niebezpieczeństwo od Państwa czujnie odwracać; godności imienia polskiego strzec niezachwianie; sprawiedliwość względem wszystkich bez różnicy obywateli za pierwszą sobie mieć cnotę; obowiązkom urzędu i służby poświęcić się niepodzielnie. Tak mi dopomóż Bóg i Święta Syna Jego Męka. Amen”.
Artykuł 55.
Ministrowie tworzą Radę Ministrów pod przewodnictwem Prezesa Rady Ministrów.
 
Artykuł 56.
Rada Ministrów ponosi solidarną odpowiedzialność konstytucyjną i parlamentarną za ogólny kierunek działalności Rządu.
Pozatem ponoszą je ministrowie oddzielnie, każdy w swoim zakresie, za działalność w urzędzie, a to zarówno za zgodność tej działalności z Konstytucją i innemi ustawami Państwa, za działanie podległych im organów, jak i za kierunek swej polityki.

Artykuł 57.
W tymże samym zakresie obowiązuje ministrów solidarna i indywidualna odpowiedzialność za akty rządowe Prezydenta Rzeczypospolitej.

Artykuł 58.
Do odpowiedzialności parlamentarnej pociąga ministrów Sejm zwyczajną większością. Rada Ministrów i każdy minister z osobna ustępują na żądanie Sejmu.
 
Artykuł 59.
Konstytucyjną odpowiedzialność ministrów i sposób jej urzeczywistnienia określi osobna ustawa.
Uchwała, stawiająca ministra w stan oskarżenia, musi być powzięta w obecności conajmniej połowy ustawowej liczby posłów większością 3/5 oddanych głosów.
Rozpoznanie spraw i wydanie wyroku należy do Trybunału Stanu. Minister nie może uchylić się od odpowiedzialności konstytucyjnej przez zrzeczenie się urzędu. Z chwilą postawienia w stan oskarżenia minister jest zawieszony w urzędowaniu.
Artykuł 60.
Ministrowie i delegowani przez nich urzędnicy mają prawo brać udział w posiedzeniach sejmowych i przemawiać poza koleją mówców, zapisanych do głosu; w głosowaniach mogą brać udział, o ile są posłami.

Artykuł 61.
Ministrowie nie mogą piastować żadnego innego urzędu, ani uczestniczyć w zarządzie i władzach kontrolujących towarzystw i instytucji, na zysk obliczonych.

Artykuł 62.
Jeżeli urząd ministra sprawuje tymczasowy kierownik ministerstwa, odnoszą się do niego wszelkie przepisy o urzędzie ministra.
Prezes Rady Ministrów w razie potrzeby porucza swoje zastępstwo jednemu z ministrów.

Artykuł 63.
Liczbę, zakres działania i wzajemny stosunek ministrów, jak również kompetencje Rady Ministrów określi osobna ustawa.
 
Artykuł 64.
Trybunał Stanu składa się z Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, jako przewodniczącego, oraz dwunastu członków, których wybierają z poza swego grona: ośmiu Sejm i czterech Senat.
 Członkami Trybunału Stanu mogą być wybrane osoby, nie piastujące żadnego urzędu państwowego i używające pełni praw obywatelskich.
Wyboru członków Trybunału Stanu dokonywają Sejm i Senat natychmiast po ukonstytuowaniu się na cały okres kadencji sejmowej.
Artykuł 65.
Dla celów administracyjnych Państwo Polskie podzielone będzie w drodze ustawodawczej na województwa, powiaty i gminy miejskie i wiejskie, które będą równocześnie jednostkami samorządu terytorjalnego * .
Jednostki samorządowe mogą się łączyć w związki dla przeprowadzenia zadań, wchodzących w zakres samorządu.
Związki takie mogą otrzymywać charakter publiczno-prawny tylko na podstawie osobnej ustawy.

Artykuł 66.
W organizacji administracji państwowej przeprowadzona będzie zasada dekoncentracji. Organy administracji państwowej w poszczególnych jednostkach terytorjalnych mają być przytem zespolone w jednym urzędzie pod jednym zwierzchnikiem. Zarazem uwzględniona będzie zasada udziału obywateli, powołanych drogą wyborów, w wykonaniu zadań tych urzędów w granicach, określonych ustawami.
 
Artykuł 67.
Prawo stanowienia w sprawach, należących do zakresu działania samorządu, przysługuje radom obieralnym. Czynności wykonawcze samorządu wojewódzkiego i powiatowego należą do organów, utworzonych na zasadzie zespolenia kolegjów, obieranych przez ciała reprezentacyjne, z przedstawicielami państwowych władz administracyjnych i pod ich przewodnictwem.

Artykuł 68.
Obok samorządu terytorjalnego osobna ustawa powoła samorząd gospodarczy dla poszczególnych dziedzin życia gospodarczego, a mianowicie: Izby rolnicze, handlowe, przemysłowe, rzemieślnicze, pracy najemnej i inne, połączone w Naczelną Izbę Gospodarczą Rzeczypospolitej, których współpracę z władzami państwowemi w kierowaniu życiem gospodarczem i w zakresie zamierzeń ustawodawczych określą ustawy.
Artykuł 69.
Źródła dochodowe Państwa i samorządu będą ustawami ściśle rozgraniczone.
 
Artykuł 70.
Państwo będzie sprawowało nadzór nad działalnością samorządu przez wydziały samorządu wyższego stopnia; nadzór ten mogą jednak ustawy przekazać częściowo sądownictwu administracyjnemu.
Wypadki, w których uchwały organów samorządu wymagać będą wyjątkowo zatwierdzenia przez organy samorządu wyższego stopnia, lub przez ministerstwa, będą określone ustawami.
 
Artykuł 71.
Odwołanie się do orzeczeń organów zarówno rządowych jak i samorządowych dopuszczone będzie tylko do jednej wyższej instancji, o ile ustawy nie przewidują w tym względzie wyjątków.

Artykuł 72.
Ustawy przeprowadzą zasadę, iż od karnych orzeczeń władz administracyjnych, zapadłych w drugiej instancji, będzie przysługiwało stronom prawo odwołania się do właściwego sądu.

Artykuł 73.
Do orzekania o legalności aktów administracyjnych w zakresie administracji tak rządowej jak i samorządowej powoła osobna ustawa sądownictwo administracyjne, oparte w swej organizacji na współdziałaniu czynnika obywatelskiego i sędziowskiego z Najwyższym Trybunałem Administracyjnym na czele.
ROZDZIAŁ IV.
Sądownictwo.


Artykuł 74.
Sądy wymierzają sprawiedliwość w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej.

Artykuł 75.
Organizacja, zakres i sposób działania wszelkich sądów będą określone w drodze ustawodawczej.
 
Artykuł 76.
Sędziów mianuje Prezydent Rzeczypospolitej, o ile ustawa nie zawiera innego postanowienia, jednakże sędziowie pokoju z reguły wybierani są przez ludność.
Urząd sędziowski może objąć tylko osoba, odpowiadająca warunkom, przez prawo wymaganym.

Artykuł 77.
Sędziowie są w sprawowaniu swego urzędu sędziowskiego niezawiśli i podlegają tylko ustawom.
Orzeczenia sądowe nie mogą być zmienione ani przez władzę ustawodawczą, ani przez władzę wykonawczą.

Artykuł 78.
Sędzia może być złożony z urzędu, zawieszony w urzędowaniu, przeniesiony na inne miejsce urzędowania lub w stan spoczynku wbrew swej woli jedynie mocą orzeczenia sądowego i tylko w wypadkach, w ustawie przewidzianych.
Przepis ten nie dotyczy wypadku, gdy przeniesienie sędziego na inne miejsce lub w stan spoczynku jest wywołane zmianą w organizacji sądów, postanowioną w drodze ustawy.
Artykuł 79.
Sędziowie nie mogą być pociągani do odpowiedzialności karnej ani pozbawieni wolności bez uprzedniej zgody wskazanego przez ustawę sądu, o ile nie są schwytani na gorącym uczynku, lecz i w tym wypadku może sąd zażądać niezwłocznie uwolnienia aresztowanego.
 
Artykuł 80.
Odrębne stanowisko sędziów, ich prawa i obowiązki oraz uposażenie określi osobna ustawa.
 
Artykuł 81.
Sądy nie mają prawa badania ważności ustaw, należycie ogłoszonych.
 
Artykuł 82.
Rozprawy przed sądem orzekającym, zarówno w sprawach cywilnych jak karnych, są jawne, o ile ustawy w tym względzie nie przewidują wyjątku.
 
Artykuł 83.
Do orzekania o zbrodniach, zagrożonych cięższemi karami, i o przestępstwach politycznych będą powołane sądy przysięgłych. Czyny, podlegające sądom przysięgłych, organizację tych sądów i tok postępowania — określą szczegółowe ustawy.
 
Artykuł 84.
Ustanawia się Sąd Najwyższy do spraw sądowych, cywilnych i karnych.
Artykuł 85.
Organizację sądów wojskowych, ich właściwość, tok postępowania, oraz prawa i obowiązki członków tych sądów określą osobne ustawy.

Artykuł 86.
Do rozstrzygania sporów o właściwość między władzami administracyjnemi a sądami będzie powołany na mocy ustawy osobny Trybunał Kompetencyjny.
 
ROZDZIAŁ V.
Powszechne obowiązki i prawa obywatelskie.

Artykuł 87.
Obywatel polski nie może być równocześnie obywatelem innego państwa.
 
Artykuł 88.
Obywatelstwo polskie nabywa się:
a) przez urodzenie z rodziców, mających obywatelstwo polskie,
b) przez nadanie obywatelstwa ze strony powołanej władzy państwowej.
 Inne postanowienia co do obywatelstwa polskiego, jego nabycia oraz utraty określają osobne ustawy.

Artykuł 89.
Pierwszym obowiązkiem obywatela jest wierność dla Rzeczypospolitej Polskiej.

Artykuł 90.
Każdy obywatel ma obowiązek szanowania i przestrzegania Konstytucji Państwa i innych obowiązujących ustaw i rozporządzeń władz państwowych i samorządowych.
Artykuł 91.
Wszyscy obywatele są obowiązani do służby wojskowej. Rodzaj i sposób, porządek i czas trwania służby, zwolnienie od tego obowiązku oraz wszelkie świadczenia na cele wojskowe będą określone w drodze ustawodawczej.
 
Artykuł 92.
Wszyscy obywatele mają obowiązek ponosić wszelkie ciężary i świadczenia publiczne, ustanowione na podstawie ustawy.

Artykuł 93.
Wszyscy obywatele są obowiązani szanować władzę prawowitą i ułatwiać spełnianie jej zadań oraz sumiennie pełnić obowiązki publiczne, do jakich powoła ich naród lub właściwa władza.

Artykuł 94.
Obywatele mają obowiązek wychowania swoich dzieci na prawych obywateli Ojczyzny i zapewnienia im co najmniej początkowego wykształcenia.
Obowiązek ten określi bliżej osobna ustawa.

Artykuł 95.
Rzeczpospolita Polska zapewnia na swoim obszarze zupełną ochronę życia, wolności i mienia wszystkim bez różnicy pochodzenia, narodowości, języka, rasy lub religji * .
Cudzoziemcy używają pod warunkiem wzajemności równych praw z obywatelami Państwa Polskiego, oraz mają równe z nimi obowiązki, o ile ustawy wyraźnie nie wymagają obywatelstwa polskiego.
Artykuł 96.
Wszyscy obywatele są równi wobec prawa. Urzędy publiczne są w równej mierze dla wszystkich dostępne na warunkach, prawem przepisanych.
Rzeczpospolita Polska nie uznaje przywilejów rodowych ani stanowych, jak również żadnych herbów, tytułów rodowych i innych, z wyjątkiem naukowych, urzędowych i zawodowych. Obywatelowi Rzeczypospolitej nie wolno przyjmować bez zezwolenia Prezydenta Rzeczypospolitej tytułów ani orderów cudzoziemskich.
 
Artykuł 97.
Ograniczenia wolności osobistej, zwłaszcza rewizja osobista i aresztowanie, dopuszczalne są tylko w wypadkach, prawem przepisanych, i w sposób, określony ustawami na podstawie polecenia władz sądowych.
O ileby polecenie sądowe nie mogło być wydane natychmiast, powinno być doręczone najpóźniej w ciągu 48 godzin z podaniem przyczyn rewizji lub aresztowania.
Aresztowani, którym w przeciągu 48 godzin nie podano na piśmie z podpisem władz sądowych przyczyny aresztowania, odzyskują niezwłocznie wolność.
Ustawy określają środki przymusowe, przysługujące władzom administracyjnym dla przeprowadzenia ich zarządzeń.
 
Artykuł 98.
Nikt nie może być pozbawiony sądu, któremu z prawa podlega. Sądy wyjątkowe są dopuszczalne tylko w wypadkach, oznaczonych ustawami, wydanemi przed popełnieniem czynu karygodnego. Ściganie obywatela i wymierzenie kary jest dopuszczalne tylko na zasadzie obowiązującej ustawy. Kary, połączone z udręczeniami fizycznemi, są niedozwolone i nikt takim karom podlegać nie może.
Żadna ustawa nie może zamykać obywatelowi drogi sądowej dla dochodzenia krzywdy i straty.
Artykuł 99.
Rzeczpospolita Polska uznaje wszelką własność, czy to osobistą poszczególnych obywateli, czy to zbiorową związków obywateli, instytucji, ciał samorządowych i wreszcie samego Państwa, jako jedną z najważniejszych podstaw ustroju społecznego i porządku prawnego, oraz poręcza wszystkim mieszkańcom, instytucjom i społecznościom ochronę ich mienia, a dopuszcza tylko w wypadkach, ustawą przewidzianych, zniesienie lub ograniczenie własności, czy to osobistej, czy to zbiorowej, ze względów wyższej użyteczności, za odszkodowaniem.
Tylko ustawa może postanowić, jakie dobra i w jakim zakresie, ze względu na pożytek ogółu, mają stanowić wyłącznie własność Państwa, oraz o ile prawa obywateli i ich prawnie uznanych związków do swobodnego użytkowania ziemi, wód, minerałów i innych skarbów przyrody — mogą, ze względów publicznych, doznać ograniczenia.
Ziemia, jako jeden z najważniejszych czynników bytu narodu i Państwa, nie może być przedmiotem nieograniczonego obrotu. Ustawy określą przysługujące Państwu prawo przymusowego wykupu ziemi, oraz regulowania obrotu ziemią, przy uwzględnieniu zasady, że ustrój rolny Rzeczypospolitej Polskiej ma się opierać na gospodarstwach rolnych, zdolnych do prawidłowej wytwórczości i stanowiących osobistą własność.

Artykuł 100.
Mieszkanie obywatela jest nietykalne. Naruszenie tego prawa przez wejście do mieszkania, rewizję domową i zajęcie papierów lub ruchomości, poza koniecznością wykonania zarządzeń administracyjnych, opartych na wyraźnem upoważnieniu ustawowem, może nastąpić tylko na polecenie władz sądowych w sposób i w wypadkach, ustawą przepisanych.
Artykuł 101.
Każdy obywatel ma wolność obrania sobie na obszarze Państwa miejsca zamieszkania i pobytu, przesiedlania się i wychodźtwa, niemniej wolność wyboru zajęcia i zarobkowania oraz przenoszenia swej własności.
Ograniczenie tych praw może wprowadzić tylko ustawa.
 
Artykuł 102.
Praca, jako główna podstawa bogactwa Rzeczypospolitej, pozostawać ma pod szczególną ochroną Państwa.
Każdy obywatel ma prawo do opieki Państwa nad jego pracą, a w razie braku pracy, choroby, nieszczęśliwego wypadku i niedołęstwa — do ubezpieczenia społecznego, które ustali osobna ustawa.
Państwo ma obowiązek udostępnienia także opieki moralnej i pociechy religijnej obywatelom, którymi się bezpośrednio opiekuje w zakładach publicznych, jak: zakłady wychowawcze, koszary, szpitale, więzienia, przytułki.
 
Artykuł 103.
Dzieci bez dostatecznej opieki rodzicielskiej, zaniedbane pod względem wychowawczym — mają prawo do opieki i pomocy Państwa w zakresie, określonym ustawą.
Odjęcie rodzicom władzy nad dzieckiem może nastąpić tylko w drodze orzeczenia sądowego.
Osobne ustawy normują opiekę macierzyństwa.
Praca zarobkowa dzieci niżej lat 15, praca nocna kobiet i robotników młodocianych w gałęziach przemysłu, szkodliwych dla ich zdrowia, jest zakazana.
Stałe zatrudnianie pracą zarobkową dzieci i młodzieży w wieku szkolnym jest zakazane.
Artykuł 104.
Każdy obywatel ma prawo swobodnego wyrażania swoich myśli i przekonań, o ile przez to nie narusza przepisów prawa.
 
Artykuł 105.
Poręcza się wolność prasy. Nie może być wprowadzona cenzura ani system koncesyjny na wydawanie druków. Nie może być odjęty dziennikom i drukom krajowym debit pocztowy, ani ograniczone ich rozpowszechnienie na obszarze Rzeczypospolitej.
Ustawa osobna określi odpowiedzialność za nadużycie tej wolności.

Artykuł 106.
Tajemnica listów i innej korespondencji może być naruszona tylko w wypadkach, prawem przewidzianych.

Artykuł 107.
Obywatele mają prawo wnosić pojedynczo lub zbiorowo petycje do wszelkich ciał reprezentacyjnych i władz publicznych, państwowych i samorządowych.

Artykuł 108.
Obywatele mają prawo koalicji, zgromadzania się i zawiązywania stowarzyszeń i związków.
Wykonanie tych praw określają ustawy.
 
Artykuł 109.
Każdy obywatel ma prawo zachowania swej narodowości i pielęgnowania swojej mowy i właściwości narodowych.
Osobne ustawy państwowe zabezpieczą mniejszościom w Państwie Polskiem pełny i swobodny rozwój ich właściwości narodowościowych przy pomocy autonomicznych związków mniejszości o charakterze publiczno-prawnym w obrębie związków samorządu powszechnego.
Państwo będzie miało w stosunku do ich działalności prawo kontroli oraz uzupełnienia w razie potrzeby ich środków finansowych.
 
Artykuł 110.
Obywatele polscy, należący do mniejszości narodowościowych, wyznaniowych lub językowych, mają równe z innymi obywatelami prawo zakładania, nadzoru i zawiadywania swoim własnym kosztem zakładów dobroczynnych, religijnych i społecznych, szkół i innych zakładów wychowawczych, oraz używania w nich swobodnie swej mowy i wykonywania przepisów swej religji.
 
Artykuł 111.
Wszystkim obywatelom poręcza się wolność sumienia i wyznania. Żaden obywatel nie może być z powodu swego wyznania i przekonań religijnych ograniczony w prawach, przysługujących innym obywatelom.
Wszyscy mieszkańcy Państwa Polskiego mają prawo wolnego wyznawania zarówno publicznie jak prywatnie swej wiary i wykonywania przepisów swej religji lub obrządku, o ile to nie sprzeciwia się porządkowi publicznemu ani obyczajności publicznej.
 
Artykuł 112.
Wolności wyznania nie wolno używać w sposób przeciwny ustawom. Nikt nie może uchylać się od spełnienia obowiązków publicznych z powodu swoich wierzeń religijnych. Nikt nie może być zmuszony do udziału w czynnościach lub obrzędach religijnych, o ile nie podlega władzy rodzicielskiej lub opiekuńczej.
Artykuł 113.
Każdy związek religijny, uznany przez Państwo, ma prawo urządzać zbiorowe i publiczne nabożeństwa, może samodzielnie prowadzić swe sprawy wewnętrzne, może posiadać i nabywać majątek ruchomy i nieruchomy, zarządzać nim i rozporządzać, pozostaje w posiadaniu i używaniu swoich fundacji i funduszów, tudzież zakładów dla celów wyznaniowych, naukowych i dobroczynnych. Żaden związek religijny jednak nie może stawać w sprzeczności z ustawami państwa.
 
Artykuł 114.
Wyznanie rzymsko-katolickie, będące religją przeważającej większości narodu, zajmuje w Państwie naczelne stanowisko wśród równouprawnionych wyznań.
Kościół Rzymsko-Katolicki rządzi się własnemi prawami. Stosunek Państwa do Kościoła będzie określony na podstawie układu ze Stolicą Apostolską, który podlega ratyfikacji przez Sejm.
 
Artykuł 115.
Kościoły mniejszości religijnych i inne prawnie uznane związki religijne rządzą się same własnemi ustawami, których uznania Państwo nie odmówi, o ile nie zawierają postanowień, sprzecznych z prawem.
Stosunek Państwa do tych Kościołów i wyznań będzie ustalany w drodze ustawowej po porozumieniu się z ich prawnemi reprezentacjami.

Artykuł 116.
Uznanie nowego lub dotąd prawnie nieuznanego wyznania nie będzie odmówione związkom religijnym, których urządzenia, nauka i ustrój nie są przeciwne porządkowi publicznemu ani obyczajności publicznej.
Artykuł 117.
Badania naukowe i ogłaszanie ich wyników są wolne. Każdy obywatel ma prawo nauczać, założyć szkołę lub zakład wychowawczy i kierować niemi, skoro uczyni zadość warunkom, w ustawie przepisanym, w zakresie kwalifikacji nauczycieli, bezpieczeństwa powierzonych mu dzieci i lojalnego stosunku do Państwa.
Wszystkie szkoły i zakłady wychowawcze, zarówno publiczne jak i prywatne, podlegają nadzorowi władz państwowych w zakresie, przez ustawy określonym.
 
Artykuł 118.
W zakresie szkoły powszechnej nauka jest obowiązkową dla wszystkich obywateli Państwa. Czas, zakres i sposób pobierania tej nauki określi ustawa * .
 
Artykuł 119.
Nauka w szkołach państwowych i samorządowych jest bezpłatna.
Państwo zapewni uczniom, wyjątkowo zdolnym a niezamożnym, stypendja na utrzymanie w zakładach średnich i wyższych.
 
Artykuł 120.
W każdym zakładzie naukowym, którego program obejmuje kształcenie młodzieży poniżej lat 18, utrzymywanym w całości lub w części przez Państwo lub ciała samorządowe, jest nauka religji dla wszystkich uczniów obowiązkową. Kierownictwo i nadzór nauki religji w szkołach należy do właściwego związku religijnego z zastrzeżeniem naczelnego prawa nadzoru dla państwowych władz szkolnych.
Artykuł 121.
Każdy obywatel ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaką mu wyrządziły organy władzy państwowej, cywilnej lub wojskowej, przez działalność urzędową, niezgodną z prawem lub obowiązkami służby. Odpowiedzialnem za szkodę jest Państwo solidarnie z winnemi organami; wniesienie skargi przeciw Państwu i przeciw urzędnikom nie jest zależne od zezwolenia władzy publicznej. Tak samo odpowiedzialne są gminy i inne ciała samorządowe oraz organy tychże.
Przeprowadzenie tej zasady określają osobne ustawy.

Artykuł 122.
Postanowienia o prawach obywatelskich stosują się także do osób, należących do siły zbrojnej. Wyjątki od tej zasady określają osobne ustawy wojskowe.

Artykuł 123.
Siła zbrojna może być użyta tylko na żądanie władzy cywilnej przy ścisłem zachowaniu ustaw do uśmierzenia rozruchów lub do przymusowego wykonania przepisów prawnych. Wyjątki od tej zasady dopuszczalne są tylko na mocy ustaw o stanie wyjątkowym i wojennym.
 
Artykuł 124.
Czasowe zawieszenie praw obywatelskich: wolności osobistej (art. 97), nietykalności mieszkania (art. 100), wolności prasy (art. 105), tajemnicy korespondencji (art. 106), prawa koalicji, zgromadzania się i zawiązywania stowarzyszeń (art. 108) może nastąpić dla całego obszaru państwowego lub dla miejscowości, w których okaże się konieczne ze względów bezpieczeństwa publicznego.
Zawieszenie takie zarządzić może tylko Rada Ministrów za zezwoleniem Prezydenta Rzeczypospolitej podczas wojny albo gdy grozi wybuch wojny, jakoteż w razie rozruchów wewnętrznych lub rozległych knowań o charakterze zdrady stanu, zagrażających Konstytucji Państwa albo bezpieczeństwu obywateli.
Zarządzenie takie Rady Ministrów w czasie trwania sesji sejmowej musi być natychmiast przedstawione Sejmowi do zatwierdzenia. W razie wydania takiego zarządzenia, mającego obowiązywać na obszarze, obejmującym więcej, niż jedno województwo, w czasie przerwy w obradach sejmowych — Sejm zbiera się automatycznie w ciągu dni 8 od ogłoszenia owego zarządzenia celem powzięcia odpowiedniej decyzji.
Jeśli Sejm odmówi zatwierdzenia, stan wyjątkowy natychmiast traci moc obowiązującą. Jeżeli Rada Ministrów zarządzi stan wyjątkowy po zakończeniu okresu sejmowego lub po rozwiązaniu Sejmu, zarządzenie Rządu powinno być przedstawione Sejmowi nowowybranemu niezwłocznie na pierwszem posiedzeniu.
Zasady te określi bliżej ustawa o stanie wyjątkowym.
Zasady czasowego zawieszenia wyżej wymienionych praw obywatelskich w czasie wojny na obszarze, objętym działaniami wojennemi, określi ustawa o stanie wojennym.
 
ROZDZIAŁ VI.
Postanowienia ogólne.

Artykuł 125.
Zmiana Konstytucji może być uchwalona tylko w obecności conajmniej połowy ustawowej liczby posłów, względnie członków Senatu, większością 2/3 głosów.
Wniosek o zmianę Konstytucji winien być podpisany conajmniej przez 2/3 ustawowej liczby posłów, a zapowiedziany conajmniej na 15 dni.
Drugi z rzędu na zasadzie tej Konstytucji wybrany Sejm może dokonać rewizji Ustawy Konstytucyjnej własną uchwałą, powziętą większością 3/5 głosujących, przy obecności conajmniej połowy ustawowej liczby posłów.
Co lat 25 po uchwaleniu niniejszej Konstytucji ma być Ustawa Konstytucyjna poddana rewizji zwyczajną większością Sejmu i Senatu, połączonych w tym celu w Zgromadzenie Narodowe * .
ROZDZIAŁ VII.
Postanowienia przejściowe.

Artykuł 126.
Niniejsza Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej ma moc obowiązującą z dniem jej ogłoszenia, względnie — o ile urzeczywistnienie jej poszczególnych postanowień zawisło od wydania odpowiednich ustaw — z dniem ich wejścia w życie.
Wszelkie istniejące obecnie przepisy i urządzenia prawne, niezgodne z postanowieniami Konstytucji, będą najpóźniej do roku od jej uchwalenia przedstawione ciału ustawodawczemu do uzgodnienia z nią w drodze prawodawczej.

Marszałek      
Trąmpczyński

Prezydent Ministrów
Witos

Minister Spraw Wewnętrznych
Skulski

Minister Spraw Zagranicznych

Minister Spraw Wojskowych
Sosnkowski

Minister Skarbu
Steczkowski

Minister Sprawiedliwości
St. Nowodworski


Minister Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego                                                                                   
M. Rataj


Minister Rolnictwa i Dóbr Państwowych
J. Raczyński

Minister Przemysłu i Handlu
S. Przanowski


Minister Kolei Żelaznych
Jasiński

Minister Poczt i Telegrafów
Stesłowicz


Minister Robót Publicznych
G. Narutowicz

Minister Pracy i Opieki Społecznej
J. Jankowski

Minister Zdrowia Publicznego
w z. Chodźko

Minister Aprowizacji                                                                                                                              
Grodziecki

Minister Sztuki i Kultury
w z. Jan Heurich

Minister b. Dzielnicy Pruskiej
W. Kucharski

 

CONSTITUTION OF THE REPUBLIC OF POLAND
 
We, the Polish Nation, grateful to Providence for setting us free from a servitude of a century and a half; remembering gratefully the courage and perseverance of the self-sacrificing struggle of generations which have unceasingly devoted their best efforts to the cause of independence; taking up the glorious tradition of the memorable Constitution of the Third of May; having in mind the weal of our whole, united, and independent mother-country, and desiring to establish her independent existence, power, safety, and social order on the eternal principles of right and liberty; desirous also of ensuring the development of all her moral and material forces for the good of the whole of renascent humanity, and of securing equality to all citizens of the Republic, and respect, due rights and the special protection of the state to labour; do enact and establish in the Legislative Sejm of the Republic of Poland this constitutional law.
 
SECTION I 
THE REPUBLIC

Art.1. The Polish State is a Republic.

Art.2. Sovereignty in the Republic of Poland belongs to the nation. The organs of the nation are: in the domain of legislation, the Sejm and the Senate; in the domain of executive power, the President of the Republic; jointly with the responsible ministers; in the domain of the administration of justice, independent courts.
SECTION II 
LEGISLATIVE POWER

Art.3. The domain of state legislation comprises the establishment of all public and private laws, and the manner of their execution.
There can be no statute without the consent of the Sejm, expressed in a manner conforming to the Standing Orders.
A statute voted by the Sejm comes into force at the time determined in the statute itself.
The Republic of Poland, basing its organization on the principle of broad territorial self-government, will delegate to the bodies representing this self-government the proper domain of legislation, especially in administrative, cultural and economic fields, to be defined more fully by statutes of the state.
Ordinances by public authorities, from which result rights or duties of citizens, have binding force only if issued by the authority of a statute, and with a specific reference to the same.
 
Art. 4.  A statute of the state will determine annually the budget of the state for the ensuing year.
 
Art. 5.  The establishment of the numerical strength of the army, and permission for the annual draft of recruits, can be determined only by statute.
 
Art. 6.  The contracting of a state loan, the alienation, exchange or pledging of immovable property of the state, the imposition of taxes and public dues, the determination of customs duties and monopolies, the establishment of the monetary system and the taking over by the state of a financial guarantee, can take place only by the authority of a statute.
 
Art. 7. The Government will present annually for parliamentary confirmation the accounts of the state for the past year.
Art. 8.  The manner of exercising parliamentary control over the debts of the state will be defined by a special statute.
 
Art. 9.  The control of the whole state administration as regards finances; the examination of the accounts of the state; the annual submission to the Sejm of its motion for the granting or refusing of its absolutorium to the Government, are in the hands of the Supreme Board of Control, which is organized on the basis of collegiality and judicial independence of its members, the latter being removable only by a vote of the Sejm representing a majority of three-fifths of those actually voting. The organization of the Supreme Board of Control and its method of procedure will be defined in detail by a special statute.
The President of the Supreme Board of Control enjoys a position equal to that of a Minister, but he is not a member of the Council of Ministers and is directly responsible to the Sejm for the exercise of his office and for the officials who are his subordinates.
 
Art. 10.  Measures can originate either with the government or with the Sejm. Motions and bills which involve expenditure from the state treasury must state the manner of their raising and expenditure.

Art. 11.  The Sejm is composed of deputies elected for a term of five years to be counted from the day of the opening of the Sejm, by secret, direct, equal and proportional voting * .
 
Art. 12.  The right to vote belongs to every Polish citizen without distinction of sex, who, on the day of the proclamation of the elections, is twenty-one years of age, is in full possession of civil rights, and is a resident of the electoral district at least from the day preceding the proclamation of the elections in the Journal of Laws. The right to vote can be exercised only in person. Members of the army in active service do not possess the right to vote * .
Art. 13.  Every citizen having the right to vote is eligible for election to the Sejm, independently of his place of residence, if he is at least twenty-five years of age, not excepting members of the army in active service.

Art. 14.  Citizens convicted of offences which the law of elections may define as involving temporary or permanent loss of the right to vote, of eligibility, or of being a deputy, may not enjoy the electoral right.
 
Art. 15.  Administrative, revenue, and judicial officials of the state may not be elected in the districts in which they are performing their official duties. This rule does not apply to officials employed in the central departments.
 
Art. 16.  State and self-government employees obtain leaves of absence at the moment of being elected deputies. This rule does not apply to ministers, undersecretaries of state, and professors in academic schools. The years spent in the exercise of the duties of a deputy are considered as years of service.
 
Art. 17.  A deputy loses his seat on being appointed to a paid office of the state. This rule does not apply to appointment as minister, under-secretary of state, or professor in an academic school.

Art. 18.  The law of elections will define the manner of electing deputies to the Sejm.

Art. 19.  The validity of unprotested elections is verified by the Sejm. The validity of protested elections is decided upon by the Supreme Court.
 
Art. 20. The deputies are representatives of the whole nation and are not bound by any instructions given by the voters.
The deputies make to the Marshal the following vow in the presence of the Chamber: ‘I do solemnly vow, as deputy to the Sejm of the Republic of Poland, to work honestly, according to the best of my understanding and in conformity with my conscience, for the sole good of the
Polish State as a whole.’
 
Art. 21.  Deputies cannot be made responsible, either during their term of office or after it has expired, for their activities in or out of the Sejm appertaining to the exercise of their office as deputies. For their speeches, presentations, and manifestations in the Sejm, deputies are responsible only to the Sejm. For violation of the rights of a third person, they may be made to answer before a court of law, if the judicial authority obtains the consent of the Sejm thereto.
Criminal, penal-administrative, or disciplinary proceedings instituted against a deputy before his election, may, at the demand of the Sejm, be suspended until the expiration of his mandate.
Prescription in criminal proceedings against a deputy does not run while he retains his office. While he retains his office, a deputy may not, without the permission of the Sejm, be made to answer before a criminal court, penal-administrative authority, or a disciplinary court, or be deprived of his freedom. If a deputy is caught in the act of committing a common felony, and if his arrest is necessary to insure the administration of justice, or to avert the consequences of the offence, the court is bound to notify immediately the Marshal of the Sejm in order to obtain the consent of the Sejm to his arrest and to further criminal proceedings. Upon demand of the Marshal, the arrested deputy must be liberated at once.

Art. 22.  A deputy may not, either in his own name or in the name of another, buy, or acquire the lease of, any real property of the state, contract for public supplies or government works, or obtain from the government any concessions or other personal benefits. A deputy is also debarred from receiving from the government any decorations other than military.

Art. 23.  A deputy may not be the responsible editor of a periodical publication.
Art. 24. The deputies receive compensation the amount of which is determined by the standing orders, and are entitled to the free use of the state means of communication for travelling over the whole territory of the Republic.
 
Art. 25.  The President of the Republic convokes, opens, adjourns, and closes the Sejm and Senate. The Sejm must be convoked to assemble on the third Tuesday after election day, and every year, at the latest in October, to an ordinary session for the purpose of voting the budget, the numerical strength and recruiting of the army, and other current affairs.
The President of the Republic may, at his own discretion, convoke the Sejm to an extraordinary session at any time and is bound to do this within two weeks upon request of one-third of the total number of deputies.
Other cases in which the Sejm assembles in extraordinary session are determined by this constitution.
An adjournment requires the consent of the Sejm, if previous adjournment has taken place during the same ordinary session, or if the interruption is to last for more than thirty days.
The Sejm, when convoked in October for its ordinary session, may not be closed before the budget has been voted.

Art. 26.  The Sejm may be dissolved by its own vote, passed by a majority of two-thirds of those voting with the turn-out not less than half of the total number of deputies as determined by the law. The President of the Republic may dissolve the Sejm with the consent of three-fifths of the statutory number of members of the Senate in the presence of at least one-half of the total membership. In both cases the Senate is automatically dissolved at the same time.Elections will take place within forty days from the date of dissolution, the precise date to be determined either in the resolution of the Sejm or in the message of the President, on the dissolution of the Sejm.
 
Art. 27.  The deputies exercise all their rights and duties in person.
Art. 28.  The Sejm elects from among its members, the Marshal, his deputies, the secretaries, and committees. The Marshal and his deputies continue in office after the dissolution of the Sejm until the new Sejm shall have elected its officers.
 
Art. 29. The standing rules of the Sejm define the mode and order of the proceedings of the Sejm, the type and number of the committees, the number of marshals and secretaries, the rights and duties of the Marshal. The employees of the Sejm are appointed by the Marshal, who is responsible to the Sejm for their actions.
 
Art. 30.  The meetings of the Sejm are public. On the motion of the Marshal, of a Government representative, or of thirty deputies, the Sejm may vote the secrecy of its meetings.
 
Art. 31.  No one may be called to account for a truthful report of an open meeting of the Sejm or a committee of the Sejm.
 
Art. 32.  A vote is valid only when carried by a plurality vote in the presence of at least one-third of the total statutory number of deputies, in so far as provisions of this constitution do not contain other rules.
 
Art. 33.  The deputies have the right of addressing interpellations to the Government or to individual ministers, in the manner prescribed by the standing rules. A minister is bound to answer, within six weeks, orally or in writing, or submit a statement wherein he justifies his failure to give an answer to the point. At the request of those addressing the interpellation, the answer must be communicated to the Sejm. The Sejm may make the answer of the Government the subject of debate and vote.
 
Art. 34.  The Sejm may form and appoint for the investigation of individual cases, extraordinary committees empowered to hear the interested parties, as well as to summon witnesses and experts. The competence and powers of such committees will be determined by the Sejm.
Art. 35.  Every bill passed by the Sejm will be submitted to the Senate for consideration. If the Senate, within thirty days from the day on which a passed bill has been delivered to it, does not raise any objections to the bill, the President of the Republic will direct the publication of the statute. Upon the motion of the Senate, the President of the Republic may direct the publication of the statute before the lapse of the thirty days.
If the Senate decides to alter or reject a bill passed by the Sejm, it must announce this to the Sejm within the aforesaid thirty days, and must return the bill to the Sejm with the proposed changes within the following thirty days.
If the Sejm approves by an ordinary majority, or rejects by a majority of eleven-twentieths of those voting, the changes proposed by the Senate, the President of the Republic will direct the publication of the statute in the wording determined by the second vote of the Sejm.

Art. 36.  The Senate is composed of members elected by the individual Voivodeships, by universal, secret, direct, equal, and proportional voting. Every Voivodeship forms one constituency and the number of senators is equal to one-fourth of the number of members of the Sejm, in proportion to the number of inhabitants. The right of electing to the Senate is enjoyed by every elector for the Sejm who, on the day of the proclamation of the elections, is thirty years of age and has on that day been a resident of the electoral district for at least one year; the right of voting is not lost by newly settled colonists who have left their former place of residence, availing themselves of the agrarian reform; neither is that right lost by workmen who have changed their place of residence as a result of changing their place of occupation, or by the state officials transferred by their superior authorities. Eligibility is enjoyed by every citizen who has the right of voting for the Senate, not excluding members of the army in active service, provided that citizen is forty years of age on the day of the proclamation of the elections.
The term of the Senate begins and ends with the term of the Sejm.
No one may be at the same time a member of the Sejm and of the Senate.
Art. 37.  The provisions contained in Articles 14, 15, 16, 17, 19,20 ,21, 22, 23, 24, 27, 28, 29, 30, 31, 32, and 33 have analogous application to the Senate and to its members respectively.

Art. 38.  No statute may be in opposition to this constitution or violate its provisions.

SECTION III
EXECUTIVE POWER

Art. 39.  The President of the Republic is elected for seven years by the absolute majority of the votes of the Sejm and the Senate united in National Assembly. The National Assembly is convoked by the President of the Republic in the last three months of his seven years’ term of office. If the convocation has not taken place thirty days before the end of the seven years’ term, the Sejm and the Senate, upon the invitation of the Marshal of the Sejm and under his chairmanship, unite automatically in National Assembly.
 
Art. 40.  Should the President of the Republic be unable to perform the duties of his office, or should the office of the President of the Republic become vacant through death, resignation, or some other reason, the Marshal of the Sejm will act as his deputy.

Art. 41.  In case the office of the President of the Republic becomes vacant, the Sejm and the Senate, upon the invitation of the Marshal of the Sejm and under his chairmanship, at once unite automatically in a National Assembly for the purpose of electing a President.
Should the Sejm be dissolved at the moment when the office of President of the Republic becomes vacant, the Marshal of the Sejm will direct without delay new elections to the Sejm and the Senate.
Art. 42.  If the President of the Republic does not perform the duties of his office for three months, the Marshal will without delay convoke the Sejm and submit to its decision the question whether the office of the President of the Republic is to be declared vacant.
The decision to declare the office vacant is taken by a majority of three-fifths of the votes in the presence of at least one-half of the statutory number of deputies; that is, the number prescribed by the Law of Election.

Art. 43.  The President of the Republic exercises the executive power through ministers responsible to the Sejm and through officials subordinated to the Ministers.
Every official of the Republic must be subordinate to a minister, who is responsible to the Sejm for the former’s actions.
The President of the Council of Ministers countersigns the appointment of officials of the civil cabinet of the President of the Republic, and is responsible for their actions to the Sejm.

Art. 44.  The President of the Republic signs the statutes jointly with the competent ministers, and directs the publication of the statutes in the journal of the Laws of the Republic.
The President of the Republic has the right to issue, for the purpose of executing the statutes and with reference to the statutory authorization, executive ordinances, directions, orders and prohibitions, and to insure their execution by the use of force.
The ministers and the authorities subordinate to them have the same right in their respective fields of jurisdiction.
Every governmental act of the President of the Republic requires for its validity the signature of the President of the Council of Ministers and of the competent minister, who, by countersigning the act, assume the responsibility therefor.

Art. 45.  The President of the Republic appoints and recalls the President of the Council of Ministers; on the latter's motion he appoints and recalls ministers, and on the motion of the Council of Ministers makes appointments to the civil and military offices reserved by statutes.

Art. 46.  The President of the Republic is at the same time the supreme head of the armed forces of the state, but he may not exercise the chief command in time of war.
The Commander-in-Chief of the armed forces of the state, in case of war, is appointed by the President of the Republic, on the motion of the Council of Ministers, presented by the minister of military affairs who is responsible to the Sejm for the acts connected with the command in time of war, as well as for all affairs of military direction.

Art. 47.  The right to reprieve and to mitigate punishment, and to destroy the consequences of criminal conviction in individual cases, belongs to the President of the Republic.
The President may not exercise this right in the case of ministers convicted upon impeachment by the Sejm.
Amnesty may be granted only by statute.
 
Art. 48.  The President of the Republic represents the state in foreign relations, receives diplomatic representatives of foreign states, and sends diplomatic representatives of the Polish State to foreign states.
Art. 49.  The President of the Republic makes treaties with other states and brings them to the notice of the Sejm.
Commercial and customs treaties, as well as treaties which impose a permanent financial burden on the state, or contain legal rules binding on the citizens, or change the frontiers of the state, also alliances, require the consent of the Sejm.

Art. 50.  The President of the Republic may declare war and conclude peace only after obtaining the consent of the Sejm.
 
Art. 51.  The President of the Republic is not responsible either to Parliament or at civil law.
For betraying the country, violating the constitution, or for criminal offences, the President of the Republic may be made responsible only by the Sejm by a vote of a majority of three-fifths in the presence of at least one-half of the Statutory number of deputies. The cause is heard and the sentence given by the Court of State, according to the rules of a special statute. Immediately upon his impeachment before the Court of State, the President of the Republic is suspended from office.

Art. 52.  The President of the Republic receives a salary according to the rules of a special statute.
 
Art. 53.  The President of the Republic may not hold any other office or be a member of the Sejm or the Senate.
 
Art. 54.  Before assuming office, the President of the Republic takes his oath in the National Assembly, in the following terms:
‘I swear to Almighty God, One in the Holy Trinity, and I vow to Thee, Polish Nation, that while holding the office of President of the Republic I will keep and defend faithfully the laws of the Republic and above all the constitutional law; that I shall serve devotedly, with all my power, the general good of the nation; that I will avert, watchfully, from the state all evil and danger; that I will guard steadfastly the dignity of the name of Poland; that I will hold justice toward all citizens without distinction as the highest virtue; that I will devote myself individually to the duties of office and service. So help me God and the Holy Martyrdom of His Son. Amen.’

Art. 55.  The ministers form the Council of Ministers under the chairmanship of the President of the Council of Ministers.
 
Art. 56.  The Council of Ministers bears the joint constitutional and parliamentary responsibility for the general direction of the activities of the government.
Apart from that, each minister is individually responsible, in his domain, for his activities in office; that is, as well for their conformity with the constitution and the other statutes of the state, and for the activities of the subordinate organs, as for the direction of his policies.

Art. 57.  Within the same limits, the ministers are jointly and individually responsible for the governmental acts of the President of the Republic.
 
Art. 58.  The parliamentary responsibility of the ministers is enforced by the Sejm by an ordinary majority. The Council of Ministers or any individual minister will resign at the request of the Sejm.
Art. 59.  The constitutional responsibility of the ministers and the way of its realization will be determined by a special statute.
The decision to impeach a minister can be made only in the presence of at least one-half the statutory number of deputies and by a majority of three-fifths of the votes cast.
The causes are heard and judgement is passed by the Court of State. A minister cannot evade his constitutional responsibility by resigning his office. Immediately Upon his impeachment, the minister is suspended from office.

Art. 60.  The ministers and officials delegated by them have the right to take part in the meetings of the Sejm, and to speak out of the turn of those figuring on the list of speakers; they may take part in the vote if they are deputies.
 
Art. 61.  The ministers may not hold any other office or participate in the governing or controlling bodies of societies and institutions which work for profit.

Art. 62.  Should the office of a minister be held by a provisory head of the ministry, he will be subject to all the rules concerning the office of a ministry. The President of the Council of Ministers will, in case of need, appoint one of the ministers his deputy.
 
Art. 63.  A special statute will determine the number, competence, and mutual relation of the Ministers, as well as the competence of the Council of Ministers.
Art. 64.  The Court of State is composed of the First President of the Supreme Court as chairman, and of twelve members, eight of whom are elected by the Sejm and four by the Senate from outside their own membership.
To membership in the Court of State are eligible persons who do not hold any State office, and are in full possession of civil rights.
The election of the members of the Court of State is carried out by the Sejm and the Senate immediately upon the election of their officers for the whole term of the Sejm.
 
Art. 65.  For administrative purposes, the Polish State will be divided by statute into Voivodeships, districts, and urban and rural communes, which will at the same time be the units of territorial self-government. *
The units of self-government may combine into unions in order to accomplish tasks which belong to the domain of self-government. Such unions may obtain the character of bodies of public law only by special statute.
 
Art. 66.  The administration of the state will be organized on the principle of decentralization, organs of state administration in the individual territorial units being, as far as possible, joined in one official body under one superior, and on the principle that within the limits determined by statutes, citizens elected for this purpose shall participate in the discharge of the duties of such official bodies.

Art. 67.  The right of determining affairs belonging to the domain of self-government rests with elected councils. The executive functions of Voivodeship and district self-government rests with organs formed by adding to boards elected by representative bodies, representatives of State administrative authorities, under the chairmanship of the latter.
Art. 68.  A special statute will create, in addition to territorial self-government, economic self-government for the individual fields of economic life; namely, chambers of agriculture, commerce, industry, arts and crafts, hired labour and others, united into a Supreme Economic Council of the Republic, the collaboration of which with state authorities, in directing economic life and in the field of legislative proposals, will be determined by statutes.
 
Art. 69.  The sources of revenue of the state and of self-government organizations respectively, will be strictly delimitated by statutes.
 
Art. 70.  The state will exercise supervision over self-government activities through superior self-government boards; such supervision may, however, be partially delegated by statute to administrative courts.
Statutes will determine the cases in which decisions of self-government organs may exceptionally require confirmation by superior self-government organs or by ministries.
 
Art. 71.  An appeal from decisions of state and self-government organs will be allowed only to one superior body, unless other provisions are made by statutes.

Art. 72.  Statutes will put into effect the principle that from penal decisions of administrative authorities, made in the first instance, the parties concerned will have the right to appeal to the competent court.
 
Art. 73.  For the purpose of passing upon the legality of administrative acts in the field of state, as well as of self-government administrative, a special statute will create administrative courts, basing their organization on the cooperation of (lay) citizens and (professional) judges, and culminating in a Supreme Administrative Court.
SECTION IV 
JUDICIARY
 
Art. 74.  The courts administer justice in the name of the Republic of Poland. Art. 75. The organization, jurisdiction, and procedure of all courts will be defined by legislation.
 
Art. 76.  The President of the Republic appoints the judges, unless a different provision is made by statute, but justices of the peace are, as a rule, elected by the population. Judicial office is accessible only to persons who possess the qualifications required by law.
 
Art. 77.  In the exercise of their judicial office, the judges are independent, and subject only to statutes. Judicial decisions may not be changed either by the legislative power or by the executive power.
 
Art. 78.  A judge may be removed from office, suspended from office, transferred to a different place of office, or pensioned, against his own will, by judicial decision only, and only in cases provided by statute.
This rule does not apply in the case of the transfer of a judge to a different place, or his pensioning owing to a change in the organization of the courts decided upon by statute.
 
Art. 79.  Judges may not be criminally prosecuted or be deprived of their freedom without the previous consent of the court assigned by statute, unless they are caught in the act, but even in this last case the court may demand that the arrested judge be freed without delay.

Art. 80.  A special statute will define the peculiar position of the judges, their rights and duties, as well as their compensation.

Art. 81.  The courts have not the right to inquire into the validity of duly promulgated statutes.
 
Art. 82.  The hearings before a determining court, as well in civil as in criminal cases, are public, except when statutes provide otherwise.

Art. 83.  Courts with juries will be called upon to determine cases of felonies entailing more severe punishment, and cases of political offences. Statutes will define in detail the jurisdiction of court with juries, the organization of such courts, and their procedure.

Art. 84.  A Supreme Court for judicial causes, civil and criminal, is hereby created.

Art. 85.  Special statutes will define the organization of military courts, their jurisdiction, procedure, and the rights and duties of the members of such courts.

Art. 86.  A special Tribunal of Conflicts will be created by a statute to determine conflicts of jurisdiction between the administrative authorities and the courts.
 
SECTION V 
GENERAL DUTIES AND RIGHTS OF CITIZENS

Art. 87.  A Polish citizen may not be at the same time a citizen of another state.

Art. 88.  Polish citizenship is acquired:
(1.) By birth if the parents are Polish citizens. (2.) By naturalization granted by the competent state authority. Special statutes define other rules as to Polish citizenship, its acquisition and loss.
Art. 89.  Fidelity to the Republic of Poland is the first duty of a citizen.
 
Art. 90.  Every citizen has the duty of respecting and obeying the constitution of the state and the valid laws and ordinances of the state and self-government authorities.
 
Art. 91.  All citizens are subject to military service; the character and manner, order and term of service, exemption from such duty, and any duties, contributions or services, for military purposes, will be defined by legislation.
 
Art. 92.  It is the duty of all citizens to submit to any public burdens, services, and duties imposed by virtue of statute.
 
Art. 93.  All citizens are bound to respect legitimate authority and to facilitate the performance of its duties, as well as to perform conscientiously public duties to which they may be appointed by the nation or the proper authority.
 
Art. 94.  It is the duty of citizens to bring up their children as righteous citizens of the mother country, and to secure to them at least elementary education.
This duty will be defined more in detail by a special statute.

Art. 95.  The Republic of Poland guarantees on its territory, to all, without distinction of extraction, nationality, language, race, or religion * , full protection of life, liberty, and property.
Foreigners enjoy, on condition of reciprocity, rights equal to those of citizens of the Polish State, and have duties equal to those of such citizens, unless statutes expressly require Polish citizenship.

Art. 96.  All citizens are equal before the law. Public offices are accessible in equal measure to all, on conditions prescribed by the law.
 The Republic of Poland does not recognize privileges of birth or of estate, or any coats of arms, family or other titles, with the exception of those of learning, office, or profession. A Polish citizen may not accept foreign titles or orders without the permission of the President of the Republic.
 
Art. 97.  Limitations of personal liberty, especially search of person and arrest, are admissible only in cases prescribed by law, and in the manner defined by statutes, by virtue of an order from judicial authorities.
In case a judicial order cannot be issued immediately, it should be served, at the latest, within forty-eight hours with a written statement of the cause of arrest, signed by a judicial authority. Arrested persons who have not been served within forty-eight hours with a written statement of the cause of arrest, signed by a judicial authority, regain their freedom at once.
The means of compulsory service by which the administrative authorities may enforce their orders are determined in statutes.
 
Art. 98.  No one may be deprived of the court to which he is subject by law. Exceptional courts are admissible only in cases determined by statutes, which statutes must have been issued before the offence was committed. A citizen may be prosecuted and punishment inflicted only by virtue of a statute actually in force. Punishments involving physical suffering are not permitted, and no one may be subjected to such punishment.
No statute may deprive a citizen of access to the courts for the purpose of demanding reparation for injury or damage.
Art. 99.  The Republic of Poland recognizes all property, whether belonging personally to individual citizens or collectively to associations of citizens, institutions, self-government organizations, or the state itself, as one of the most important bases of social organization and legal order, and guarantees to all citizens, institutions, and associations, protection of their property, permitting only in cases provided by a statute the abolition or limitation of property, whether personal or collective, for reasons of higher utility, against compensation. Only a statute may determine to what extent property, for reasons of public utility, shall form the exclusive property of the state, and in how far rights of citizens and of their legally recognized associations to use freely land, waters, minerals, and other treasures of nature, may be subject to limitations for public reasons.
The land, as one of the most important factors of the existence of the nation and the state, may not be the subject of unrestricted transfer (commerce). Statutes will define the right of the state to buy up land against the will of the owners, and to regulate the transfer of land, applying the principle that the agrarian organization of the Republic of Poland should be based on agricultural units capable of regular production and forming private property.
 
Art. 100.  The home and hearth of the citizen are inviolable. Infringements of this right by entering the home, searching it and taking papers or movables may, apart from the necessity of executing administrative orders based on a specific statutory authorization, take place only by order of judicial authorities, in the manner and in the cases prescribed by the protection statute.
 
Art. 101. Every citizen has the liberty of selecting on the territory of the state his place of residence and abode, to move about and to emigrate, as well as to choose his occupation and profession, and to transport his property.
These rights may be restricted only by statute.
 
Art. 102.  Labour is the main basis of the wealth of the Republic, and should remain under the special protection of the state.
 Every citizen has the right to state protection for his labour, and in case of lack of work, illness, accident, or debility, to the benefits of social insurance which will be determined by a special statute.
The state has the duty of making accessible also moral guidance and religious consolation to citizens under its immediate care in public institutions, such as educational institutions, barracks, hospitals, prisons, and charitable homes.
 
Art. 103.  Children without sufficient parental care, neglected with respect to education, have the right to state care and aid within the limits to be deter mined by statute.
Parents may not be deprived of authority over their children except by judicial decision.
Special statutes determine the protection of motherhood.
Children under fifteen years of age may not be wage-earners; neither may women be employed at night, or young labourers be employed in industries detrimental to their health.
Permanent employment of children and young people of school age for wage-earning purposes is forbidden.
 
Art. 104. Every citizen has the right to express freely his ideas and convictions in so far as he does not thereby violate legal provisions.

Art. 105. Freedom of the press is guaranteed. Censorship, or the system of licensing printed matter, may not be introduced. Daily papers and other matter printed in the country may not be debarred from the mails, nor may their dissemination on the territory of the Republic be restricted.
A special statute will define the responsibility for the abuse of this freedom.
 
Art. 106.  The secrecy of letters and other correspondence may be infringed upon only in cases provided by law.
 
Art. 107.  Citizens have the right of presenting individual or collective petitions to all state and self-government representative bodies and public authorities.
 
Art. 108.  Citizens have the right of combining, meeting, and forming associations and unions.
The exercise of these rights is defined by statutes.
 
Art. 109.  Every citizen has the right of preserving his nationality and developing his mother-tongue and national characteristics.
Special statutes of the state will guarantee to minorities in the Polish State the full and free development of their national characteristics, with the assistance of autonomous minority unions, endowed with the character of public law organizations, within the limits of unions of general self-government.
The state will have, in regard to their activity, the right of control and of supplementing their financial means in case of need.
 
Art. 110. Polish citizens belonging to national, religious, or linguistic minorities have the same right as other citizens of founding, supervising, and administering at their own expense, charitable, religious, and social institutions, schools and other educational institutions, and of using freely therein their language, and observing the rules of their religion.
 
Art. 111.  Freedom of conscience and of religion is guaranteed to all citizens. No citizen may suffer a limitation of the rights enjoyed by other citizens, by reason of his religion and religious convictions.
All inhabitants of the Polish State have the right of freely professing their religion in public as well as in private, and of performing the commands of their religion or rite, in so far as this is not contrary to public order or public morality.
 
Art. 112.  Religious freedom may not be used in a way contrary to statutes. No one may evade the performance of public duties by reason of his religious beliefs. No one may be compelled to take part in religious activities or rites unless he is subject to parental or guardians' authority.
 
Art. 113.  Every religious community recognized by the state has the right of organizing collective and public services; it may conduct independently its internal affairs; it may possess and acquire movable and immovable property, administer and dispose of it; it remains in possession and enjoyment of its endowments and funds, and of religious, educational, and charitable institutions. No religious community may, however, be in opposition to the statutes of the state.

Art. 114.  The Roman Catholic religion, being the religion of the preponderant majority of the nation,occupies in the state the chief position among enfranchised religions. The Roman Catholic Church governs itself under its own laws. The relation of the state to the church will be determined on the basis of an agreement with the Apostolic See, which is subject to ratification by the Sejm.
Art. 115.  The churches of the religious minorities and other legally organized religious communities govern themselves by their own laws, which the state may not refuse to recognize unless they contain rules contrary to law.
The relation of the state to such churches and religions will be determined from time to time by legislation after an understanding with their legal representatives.
 
Art. 116.  The recognition of a new, or hitherto not legally recognized religion, may not be refused to religious communities whose institutions’ teachings and organization are not contrary to public order or public morality.
 
Art. 117.  Learned investigations and the publication of their results are free. Every citizen has the right to teach, to found a school or educational institution, and to direct it if he complies with the requirements laid down by statutes concerning the qualifications of teachers, the safety of the child entrusted to him, and a loyal attitude toward the state. All schools and educational institutions, public as well as private, are subject to supervision by state authorities within the limits prescribed by statutes.
 
Art. 118.  Within the limits of the elementary school, instruction is compulsory for all citizens of the state. A statute will define the period, limits, and manner of acquiring such education. *

Art. 119.  Teaching in state and self-government schools is gratuitous.
The state will insure to pupils who are exceptionally able, but not well-to-do, scholarships for their maintenance in secondary and academic schools.

Art. 120.  Instruction in religion is compulsory for all pupils in every educational institution, the curriculum of which includes instruction of youth under eighteen years of age, if the institution is maintained wholly or in part by the state, or by self-government bodies. The direction and supervision of religious instruction in schools belongs to the respective religious communities, reserving to the state educational authorities the right of supreme supervision.
 
Art. 121.  Every citizen has the right to compensation for damage inflicted upon him by civil or military organs of state authorities, by an official act not in accordance with the right or duties of the service. The state is responsible for the damage, jointly with the guilty organs; actions may be brought against the state and against officials, independently of any permission by a public authority. Communes and other self-government bodies, as well as their organs, are responsible in the same manner.
Special statutes will define the application of this principle.
 
Art. 122.  The rules as to citizens’ rights apply also to persons belonging to the armed force. Special military statutes define exceptions to this principle.
 
Art. 123.  Armed force may be used only by request of a civil authority under strict obedience to statutes, for the purpose of putting down disturbances, or of enforcing the execution of legal rules. Exceptions to this principle are admissible only by virtue of statutes on the state of siege and of war.
 
Art. 124.  A temporary suspension of citizen’s rights; of personal liberty (Article 97), of inviolability of home and hearth (Article 100), of freedom of the press (Article 105), of secrecy of correspondence (Article 106), of the right of combining, meeting, and forming associations (Article 108), may take place for the whole territory of the state or for localities in which it may prove necessary for reasons of public safety.
Such suspension may be directed only by the Council of Ministers, by permission of the President of the Republic, during a war or when an outbreak of war threatens, as well as in case of internal disturbances or of widespread conspiracies which bear the character of high treason and threaten the constitution of the state or the safety of the citizens.
Such a decision of the Council of Ministers, if made while the Sejm is in session, must be immediately submitted to the Sejm for confirmation. If such a decision, to apply on a territory which comprises more than one Voivodeship be issued during an interval between meetings of the Sejm, the Sejm meets automatically within eight days from the publication of the decision in order to take the proper step.
Should the Sejm refuse confirmation, the state of siege immediately loses its binding force. If the Council of Ministers directs a state of siege after the expiration of the term of the Sejm, or after dissolution of the Sejm, the decision of the Government must be submitted to the newly elected Sejm without delay, at its first meeting.
These principles will be defined more in detail by a statute on the state of siege.
 
SECTION VI 
GENERAL PROVISIONS

Art. 125.  A change in the constitution must be signed by at least one-fourth of the total statutory number of Deputies and notice of such a motion must be given at least fifteen days in advance.
The second Sejm, which will meet on the basis of this constitution, may revise this constitutional law by its own vote, taken by a majority of three-fifths, in the presence of at least one-half of the statutory number of Deputies.
Every twenty-five years after the adoption of the present constitution, revision shall take place following the decision of the Sejm and the Senate, united in a National Assembly and voting by an ordinary majority * .
SECTION VII
TRANSITORY PROVISIONS
 
Art. 126.  This constitution has binding force from the day of its publication, or in so far as the realization of its individual provisions is dependent on the issuing of special statutes on the day of their going into force.
All legal rules and institutions now in force, which do not agree with the rules of this constitution, will, within a year from the voting of this constitution, be submitted to the legislative body in order to be brought into harmony with the constitution by legislation.
 

Marshal
Trąmpczyński


President of the [Council of] Ministers
Witos


Minister of Internal Affairs
Skulski

 

Minister of Foreign Affairs
E. Sapieha

Minister of Military Affairs
Sosnkowski

Minister of the Treasury
Steczkowski

Minister of Justice

St. Nowodworski

 

Minister of Religious Denominations and Public Enlightment                                                     
M. Rataj


Minister of Agriculture and State Properties
J. Raczyński

 

Minister of Industry and Trade   
S. Przanowski

 

Minister of the Railways
Jasiński

Minister of Posts and Telegraphs
Stesłowicz

Minister of Public Works
G. Narutowicz

Minister of Labour and Welfare

J. Jankowski

 

Minister of Public Health
p.p. Chodźko


Minister of Provisioning
Grodziecki


Minister of Art and Culture
p.p. Jan Heurich


Minister of the Former Prussian District
W. Kucharski

 

 

Howard Lee McBain, Lindsay Rogers, The New Constitutions of Europe, Garden City, New York: Doubleday, Page and Company, 1922, pp. 405-425. 

 

Edited © by Jerzy Giebułtowski

Download the original text