Choose period
1364

Foundation Charter of the University of Cracow

Historical context

The unification of Poland by kings Władysław Łokietek and Kazimierz Wielki (Kazimierz III the Great) required the codification of laws and qualified officials to serve the Kingdom. The need for the latter is generally considered the main motive behind the establishment of a university in Cracow, Poland’s capital, by King Kazimierz. Issuing a foundation charter on 12 May 1364, Kazimierz III established Poland’s first (and Central Europe’s second) university (studium generale), originally known as the Cracow Academy. It was modelled on the Italian universities, especially Bologna, which specialised in teaching law. The newly founded university had three faculties: liberal arts, medicine, and law (including canon and Roman law). It didn’t have a faculty of theology, which was considered less dire and required special permission from the pope. Kazimierz provided the university with an economic foundation and granted it extensive legal autonomy, extending special protection to lecturers and students. The academy hardly had time to develop – after Kazimierz died in 1370, his successor, Ludwik Węgierski (Louis the Hungarian), did not show much interest in it. It experienced renewal in 1400 thanks to a legacy from Louis’s daughter, Queen Jadwiga (Hedwig), whose estate was executed by her husband, King Władysław Jagiełło (Jogaila). It is on accont of Jagiełło that the reborn university, which continued to be known as the Cracow Academy during the Commonwealth period, is today known as Jagiellonian University.

Document text

In nomine Domini Amen.

Ea, que ex regalis magnificencie beneplacito, eximium, nimirum deuocione et fidei puritate, ad profectum subditorum et salutem humane condicionis, pijs et generosis affectibus ordinantur, abhibicionem fidei conquirant, et gaudeant maiori fulcimine firmitatis; quia nichil valet quod statuitur, nisi statuta ex ampliori diligencia obseruentur. Proinde Nos Kazimirus dei gracia Rex Polonie, ac terrarum Cracouie, Sandomirie, Syradie, Lancicie, Cuyauie, Pomoranie, Russieque dominus et heres, cupientes feruenti desiderio, veluti, ex debito tenemur, vt res vtilis omnisque prosperitas humane condicionis dilatetur, meliora prospicientes, nec ea dubitantes, clericis et subditis regni nostri profutura, in Cracouia ciuitate nostra, locum, vbi studium vigeat generale in qualibet licita facultate, nominandum, eligendum, constituendum et ordinandum duximus, et inantea futuris perpetuis temporibus esse volumus in hys scriptis. Sitque ibi scienciarum preualencium margarita, vt viros producat consilij maturitate conspicuos, virtutum ornatibus redimitos, ac diuersarum facultatum eruditos; fiatque ibi fons doctrinarum irriguus, de cuius plenitudine hauriant vniuersi literalibus cupientes inbui documentis. Ad quam, scilicet Cracouiam, uniuersi, non solum Regni nostri et regionum circumiacencium incole, sed alij ex diuersis mundi partibus, libere et secure confluant ciuitatem, preclaram huiusmodi sciencie margaritam asequi affectantes. Quibus omnibus et singulis subscriptos articulos in presenti cirographo contentos, promittimus et bona fide spondemus, tenere irrefragabiliter, ac obseruare, videlicet Rectoribus Vniuersitatis, Doctoribus, Magistris, Scolaribus, Scriptoribus, Stacionarijs et Bedellis, ac eorum familiaribus quibuscunque, qui se gracia studij, in ciuitatem predictam transtulerint, et ibidem moram traxerint, eisdem esse volumus dominus graciosus, ipsosque et eorum quemlibet in suis juribus, priuilegijs, libertatibus, et statutis, et consuetudinibus omnibus alijs, que in studijs generalibus, videlicet Bononiensi et Padwano, tenentur et obseruantur, conseruare, defensare ac tueri.

Et primo, quod venientes ad studium, sive ab inde redduentes (sic), in omnibus et singulis passibus, pontibus, castris et custodijs, per totum Regnum nostrum constitutis, nullum soluere debeant passagium, pedagium, seu theloneum siue conductum; sed in hys omnibus, cum rebus eorum, scilicet equis, libris, vestimentis, lectisterniis, pecunijs, et suppellectilibus domus, liberi transire debeant et securi.
 
Eciam, si alicui Scolarium, sui parentes vel amici, prouisionem facere voluerint, in esculentis et poculentis qualibuscunque, illa libere transire valeant in ciuitatem predictam Cracouiensem, sine omni thelonei requisicione, neque per carnifices quoquomodo, uel quoslibet alios debeant impediri.
 
Item si aliquis Scolarium, sibi extra terram Cracouiensem, de blado frumenti, farina, braseo, ceruisia (sic) marciali, vino, vel lignis procurauerit prouisionem, hec omnia et singula per aquam seu per terram libere debeant transire, absque solucione thelonei, et decima lignorum: pistores vero panem pistantes Scolaribus, et molendinatores blada ipsorum molentes, non vlterius a Scolaribus presumant exigere, quam ciues predicte ciuitatis eis consueuerunt soluere.
 
Item, quod absit, si Scolarium aliquis vel familiaris eorum, infra limites Regni nostri spoliatus per nostros subditos fuerit, equis, pecunijs, et rebus suis, publice vel oculte, statim, postquam Scolaris de hoc nobis fuerit conquestus, dampnum Scolari tenebimur refundere, et malefactorem querere, et cum eo facere, prout dictauerit ordo iuris. Si per extraneos, et non subditos nostros, idem Scolaris vel suus nuncius infra limites Regni nostri fuerit spoliatus, ad restitucionem dampnorum, modo, quo premittitur, non erimus obligati, sed apud vicinos principes, vbi malefactores predicti morabuntur, pro rehabendis rebus; Scolari volumus fideliter laborare.
Preterea scolas debitas exnunc ordinavimus pro legendo jure canonico, vel ciuili, medicinis, uel artibus liberalibus, hospiciaque competencia deputamus pro Doctoribus, Magistris, Scolaribus, Scriptoribus, Stacionarijs et Bedellis, que hospicia statim taxari decernimus per duos ciues et duos Scolares, eademque taxa nunquam augeatur, in solucione ampliori. Et si forte ipsa hospicia in processu temporis viluerint, domini eorum annis singulis tenebuntur illa sumptibus propriis reformare; alias Scolaris, uel alius predictorum, domum ipsam inhabitans, facta denunciacione prius domino principali de pensione domus, ipsam reformare possit, contradiccione cuiuslibet non obstante. Quod si forte domum ipsam, sic ut premittitur, pro studio deputatam, aliquis inhabitauerit, et Scolaris ipsam habere voluerit pro statuta pensione, statim inquilinus predictus, soluta pensione pro rata temporis, de domo exire tenebitur, et Scolari ipsam libere assignare.
 
Item volumus, ut Scolares proprium.. Rectorem habeant, qui in ciuilibus causis ipsos judicare debeat, habeatque iurisdicionem ordinariam super omnes, qui in ciuitate Cracoviensi causa studij moram traxerint; omnesque predicto·· Rectori jurare obedienciam teneantur, Nec vllus vmquam in eisdem ciuilibus causis, Doctorem, Magistrum, Scolarem, Bedellum, Stacionarium, alibi coram Judice quocunque ecclesiastico uel seculari audeat conuenire, sub poena decem marcarum grossorum Pragensium, quam sic trahens incurrat ipso facto, et fisco Scolarium applicetur. A sentencia autem.. Rectoris predicti, nullus appellare valeat vel supplicare, aut restitucionem in integrum petere; et si appellatum fuerit, appellacio ipsius non recipiatur, nec appellans audiatur per aliquem Judicem ecclesiasticum uel secularem; sed Rectoris sentencia in suis clausulis firmiter obseruetur. Verumtamen, si de nullitate uel iniusticia forsitan argueretur, eadem sentencia per.. Consiliaros Vniversitatis, de ipsius viribus et iusticia cognoscatur.
 
 
Insuper.. Rector predictus, Scolares suos in causis criminalibus leuibus, veluti pro verberali (sic) iniuria, uel si Scolaris causa studij in ciuitate Cracouiensi moram trahens, aliquem capillando, uel offendendo, palma uel pugno ad effusionem sanguinis leserit, habeat iudicare, nec ob hoc Scolares ipsi, vel corum serui, aut famuli, ad extranea iudicia pertrahantur. Quod si, quod absit, Scolaris vel alius predictorum, in furto, adulterio, siue stupro, homicidio, aut aliquo crimine capitali, notorie fuerit deprehensus, illorum cognicio ad Rectorem non pertineat, sed statim, si clericus fuerit, ad Episcopale iudicium remittatur, si vero laycus, nostro iudicio subiacebit. Si vero Scolaris laycus, Bedellus, Stacionarius, aut ipsorum familiaris de crimine homicidij, adulterij, membrorum mutilacione, aut letali wlnere, vel quocunque nephario excessu fuerit accusatus, extunc, non secundum consuetudines patrie, uel statuta, sed iuxta Leges, per nos aut Judicem deputatum, accusatus debebit iudicari: quinymmo, per bonorum hominum attestaciones, ad expurgacionem illati criminis admittatur.
 
Item, quod si pro quocunque crimine, magno siue paruo, aut excessu quolibet, Scolaris ipse, uel quiuis predictorum fuerit inculpatus, nullus ipsum capere uel detinere presumat, nisi cum Rectoris familia, et ipsius licencia uel requisicione speciali: et hoc, ne unius criminosi pretextu, res innocentum turpiter rapiantur.
 
Item, si Rector contra aliquem de sua iurisdicione iuste procedens, et secundum formam Statutorum suorum, ipsum studio et ipsius comodo priuauerit, ad requisicionem Rectoris, talis priuatus de ciuitate utraque, Cracouiensi, vel Kazimirensi, per Aduocatos et Ciues protinus expellatur; nullusque talem in suo hospicio audeat colligere, uel sibi quidquam vendere, donare, vel acomodare esulentum (sic) uel poculentum presumat: sed si Scolaris, uel alius de premissis, sentencie uel mandato Rectoris non paruerit cum effectu, Rectorique suo fuerit rebellis, ad requisicionem Rectoris, teneantur Aduocati ciuitatis vtriusque suam familiam mittere, ad dicti rebellis pertinaciam compescendam.
Item, exnunc sallariamus Sedes infra scriptas, videlicet Sedem Decretorum, de quadraginta marcis argenti annuatim; Sedem Decretalium, de totidem; Sedem Sexti, Clementinarum, de XX marcis. Item prouiderimus (sic) legenti Legum Codicem, de XL marcis argenti; legenti Inforciatum, de totidem; et legenti Volumen, de XX marcis, pro anno sequenti. Similiter, iuxta consuetudinem studij legalis, legentibus Digestum vetus et nowm, cuilibet ipsorum de XL marcis prouiderimus (sic); duobus vero Magistris legentibus Phisicam, ordinamus sallarium XX marcarum cuilibet annuatim. Et Magistro in Artibus, damus scolam Beate Virginis, et decem marcas redditus apponemus eidem. Ae Rectori Vniuersitatis, pro suis laboribus, prouidebimus de sallario decem marcarum, prout in alijs studijs est consuetum. Quequidam (sic) sallaria, exnunc in nostra Zuppa salis in Weliczca deputamus; ita, quod noster Zupparius, Doctoribus et Magistris legentibus, in Quatuortemporibus predicta sallaria in Cracouia presentare teneatur.
 
Item ordinabimus predictis predictis (sic) Scolaribus, vnum Campsorem vel Judeum in ciuitate Cracouiensi, qui habeat sufficientem pecuniam, ad mutuandum in necessitatibus Scolarium, super bonis pignoribus, nec vitra pro seruicio suo exigat, nisi vnum grossum de marca qualibet infra mensem.
 
Item, Doctores et Magistri, ad sedes sallariatas predictas eligantur per Scolares illius facultatis, in qua Doctor vel Magister fuerit assvmendus; et si forte Scolares in eligendo discordes fuerint, is electus sit, qui a maiori parte fuerit nominatus: qui nobis, si presentes fuerimus, alias nostro Commissario, quem super hoc statuemus, presentetur, et electus per nos uel per eum, remaneat in lectura.
 
 
Item nullus vnquam uel Doctor aut Magister in Rectorem possit eligi, nec eciam Scolaris existens Rector, ad priuatum examen cuiuslibet facultatis, tempore sui Rectoratus, aliqualiter admittatur. Statuimus eciam, vt quociescunque aliquos Scolares in qualibet facultate per Doctores seu Magistros, ad priuatum examen more consueto poni contingerit, super illos Cancellarius noster Cracouiensis, qui pro tempore fuerit, tamquam suppremus, approbandi huiusinodi examen omnimodam habeat potestatem. 
 
Item pro habendo exercicio, Scolaribus studij, dominus. Episcopus Cracouiensis Officialem suum in ipsa ciutate Cracouiensi locare debeat, prout est locatus, vt de leceionibus Scolares ad practicam transeant, et sumant audaciam allegandi.
 
Vt autem omnia et singula superius expressa, robur optineant perpetue firmitatis, presens priuilegium scribi iussimus, nostri sigilli munimine roboratum. Actum Cracouie, in die Penthecosthem, Anno domini Millesimo Trecentesimo Sexagesimo Quarto. Presenti- bus, Andrea Cracouiensi, Johanne Sandomiriensi, Palatinis, Wilczcone Sandomiriensi, Dobeslao Wysliciensi, Petro Woynicensi, Castellanis, Floriano Cancellario Lanciciensi, et alijs multis nobilibus fidedignis. Datum per manus venerabilis viri, dominj Johannis Decani et Cancellarij nostri Cracoviensis, Doctoris Decretorum. Scriptum autem per Jacobum de Ossowa, Notarium Curie nostre Regalis.
 
 
Kazimierza Wielkiego list założenia i urządzenia Uniwersytetu Krakowskiego z roku 1364, w: „Starodawne prawa polskiego pomniki”, wyd. A. Z. Helcel, t. 1, Warszawa 1856, s. 213-216.
W imię Pańskie. Amen.
 
My, Kazimierz, z Bożej łaski król Polski itd., pragnąc gorąco, aby rzecz pożyteczna i wszelka pomyślność rodzaju ludzkiego wzrastała i nie wątpiąc, że to duchowieństwu i poddanym Królestwa naszego pożytek przyniesie, postanowiliśmy w mieście naszym Krakowie wyznaczyć i urządzić miejsce, na którym by ,,szkoła powszechna'' kwitnęła, a na przyszłość po wieczne czasy tym pismem jej istnienie zapewnić chcemy. Niechże więc tam będzie nauk przeróżnych perłą, aby wydawała męże dojrzałością rady znakomite, ozdobą cnót świetne i w różnych umiejętnościach biegłe; niechaj otworzy się orzeźwiające źródło, a z jego pełności niech czerpią wszyscy, naukami napić się pragnący. Do tego miasta Krakowa niechaj zjeżdżają się swobodnie i bezpiecznie wszyscy mieszkańcy, nie tylko Królestwa naszego i krajów przyległych, ale i inni, z różnych części świata, którzy pragną korzystać z owej przesławnej perły wiedzy.
 
Wszystkim pospołu i każdemu z osobna przyrzekamy i dobrą wiarę zaręczamy, niżej podpisane artykuły nienaruszone strzec i zachowywać, a w szczególności rektorom uniwersytetu, doktorom, mistrzom, scholarom, pisarzom, sprzedawcom ksiąg, bedelom, oraz ich domownikom jakimkolwiek, którzy by dla uniwersytetu do wzmiankowanego miasta przybyli i tam przebywali, chcemy być panem łaskawym; i tak ich wszystkich, jak i każdego z osobna, praw, przywilejów, swobód, statutów i wszystkich innych zwyczajów, w ,,szkołach powszechnych” bolońskiej i padewskiej przestrzeganych i zachowywanych, bronić, nimi się opiekować pragniemy.
 
A nasamprzód wszyscy przyjeżdżający do uniwersytetu lub z niego wracający, na wszystkich i na każdym z osobna przechodach, mostach, grodach i strażach, w całym Królestwie naszym ustanowionych, żadnego nie mają płacić przechodnego cła, myta i opłaty, ale przez nie wszystkie z rzeczami swymi, końmi, książkami, sukniami, pościelą, pieniędzmi i sprzętami domowymi swobodnie i bezpiecznie przechodzić mogą. - Również, gdyby rodzice lub przyjaciele jakiego scholara w jadło i napoje jakiekolwiek zaopatrzyć go chcieli, wszystko to do wzmiankowanego miasta Krakowa ma wolno wejść bez opłacania jakiegokolwiek cła, a rzeźnicy i ktokolwiek inny nie mają temu w żaden sposób przeszkadzać.
Piekarze zaś, scholarom chleb wypiekający, i młynarze, ziarna ich mielący, niech się nie ważą więcej od nich wyciągać nad to, co im obywatele pomienionego miasta płacić zwykli. Gdyby również (co niech Bóg uchowa) jakiś nasz poddany któregoś ze scholarów lub z ich czeladzi w granicach Królestwa naszego jawnie lub tajemnie obrabował z koni, pieniędzy lub rzeczy, obowiązani będziemy natychmiast po wniesieniu przez niego skargi przed nas, szkodę mu wynagrodzić, a złoczyńcy poszukiwać i z tym według brzmienia prawa postąpić.
 
Urządziliśmy odtąd szkoły, potrzebne dla czytania prawa kanonicznego, cywilnego, nauk lekarskich i umiejętności wyzwolonych i wyznaczamy mieszkania przyzwoite dla doktorów, mistrzów, scholarów, pisarzy, księgarzy i bedelów.
 
Mieszkania te zaraz polecamy oszacować przez dwóch obywateli i dwóch scholarów, a taksa ta nie ma być nigdy powiększona wyższym czynszem. Jeśli zaś te mieszkania poniszczą się z biegiem czasu właściciele będą obowiązani corocznie nakładem swym je naprawić.
 
Chcemy także, aby scholarze własnego rektora mieli, który by ich sądził w sprawach cywilnych i miał jurysdykcję zwyczajną nad wszystkimi, którzy by w mieście Krakowie dla studiów zamieszkali. Wszyscy więc pomienionemu rektorowi przysięgę złożyć i jego słuchać mają.
 
Niechaj się nikt nie waży w wzmiankowanych cywilnych sprawach doktora, mistrza, scholara, bedela i księgarza przed sąd jakikolwiek duchowny lub świecki powoływać pod karą 10 grzywien groszy praskich, której to karze samym uczynkiem podpada; grzywny takie wpływają do skarbca scholarów.
 
Od wyroku rektora nikt nie może apelować. A choćby apelował, apelacji jego przyjmować nie ma żaden sędzia kościelny czy świecki, lecz postanowienia wyroku rektora mają być ściśle zachowane. Nadto rektor powinien sądzić scholarów swoich w lżejszych sprawach karnych, jako to: za pobicie albo wtedy, jeśli scholar, dla studiów w mieście Krakowie przebywający, kogoś rwąc za włosy albo bijąc ręką lub pięścią do krwi zrani.
Gdyby zaś (czego oby nie było) scholara lub kogoś z wymienionych na złodziejstwie lub innej zbrodni głównej jawnie schwytano, występków tych rozpoznawać rektor nie będzie, ale, jeżeli winny jest duchownym, natychmiast do sądu biskupiego ma być odesłany, jeżeli świeckim, naszemu podlegnie sądowi. Jeżeli zaś scholar świecki, bedel, księgarz, albo  ich, słudzy o zbrodnię zabójstwa, obcięcia członków albo zadania rany śmiertelnej lub jakikolwiek szkaradny występek obwinieni zostaną, natenczas nie podług zwyczajów ojczystych albo statutów, ale podług prawa rzymskiego, przez nas albo przez wyznaczonego sędziego mają być sądzeni. Obwinionego należy przypuścić do oczyszczenia się, z zarzuconej mu zbrodni świadectwem poczciwych ludzi. Gdyby o jakąkolwiek zbrodnię wielką lub małą albo występek jakikolwiek scholara obwiniono albo kogoś ze wspomnianych, niech nikt się nie waży chwytać go i przytrzymywać inaczej, jak tyko ze sługami rektora, a za jego zezwoleniem i rozkazem wyraźnym, a to dlatego, aby z powodu jednego zbrodniarza nie szarpano nieprzystojnie niewinnych ludzi. Także, jeśli rektor, wykonując prawnie swoją jurysdykcję podług przepisów statutów, kogoś z uniwersytetu wydali i korzyści z nim złączonych pozbawi  wydalony na żądanie rektora z obydwóch miast Krakowa i Kazimierza przez wójtów i mieszczan natychmiast ma być wypędzony. I niech nikt nie waży się takiego w domu swoim przechowywać albo mu jakiekolwiek pokarmy i napoje sprzedawać lub użyczać. Ale gdyby, scholar lub ktoś z wyżej wzmiankowanych wyrokowi albo rozkazowi rektora nie był posłuszny, obowiązani będą wójtowie obojga miast na żądanie rektora wysłać sługi swoje dla poskromienia zuchwałości opornego.
 
Wyznaczamy  także płace na katedry i przekazujemy je na żupy nasze solne wielickie tak, iż nasz żupnik doktorom i mistrzom uczącym będzie obowiązany płacić je co kwartał w Krakowie.

Wspomnianym scholarom naznaczymy jednego kampsora, czyli Żyda w mieście Krakowie, który by miał wystarczające pieniądze do pożyczenia im w potrzebie na pewne zastawy i który by za swoją usługę nie wyciągał więcej jak grosz od jednej grzywny za miesiąc.
Doktorowie i  mistrze płatnych kwater powinni być obierani przez scholarów tego wydziału, do którego za doktorów lub mistrzów mają być wzięci.
 
Żaden doktor lub mistrz rektorem nie będzie mógł być obrany. Scholar, będąc rektorem, nie może być przypuszczony podczas rektoratu swojego do egzaminu na żadnym wydziale.
 
Stanowimy także, aby ilekroć się zdarzy, że doktorowie albo mistrzowie scholarów do egzaminu dopuszczą, kanclerz nasz krakowski, który podówczas będzie, będzie miał pełną władzę potwierdzenia tego egzaminu.
 
Aby zaś scholarzy szkoły powszechnej ćwiczenie mieli, biskup krakowski winien w samym mieście Krakowie oficjała swego osadzić, jak to już jest faktycznie, aby uczniowie z wykładów  w przechodzili do praktyki i nabierali śmiałości w dowodzeniu. Aby zaś to wszystko i każda rzecz z osobna, powyżej wyrażona nabrała mocy wiecznej trwałości, rozkazaliśmy niniejszy napisać przywilej, pieczęci naszej wyciśnieniem stwierdzony. Działo się w Krakowie, w dzień Zielonych Świątek [12 V], roku Pańskiego 1364, w przytomności Andrzeja krakowskiego, Jana sandomierskiego,  wojewodów; Wilczka sandomierskiego, Dobiesława wiślickiego, Piotra wojnickiego, kasztelanów; Floriana, kanclerza łęczyckiego, i wielu innych szlachetnych i wiary godnych mężów.
 
Wiek V–XV w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii i studentów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S. B. Lenard, Warszawa 1997, s.269–272. 
In the name of the Lord. Amen.
 
We, Kazimierz, by the grace of God king of Poland, etc., fervently desiring for useful things and human prosperity to grow, and having no doubt that it will benefit the clergy and the subjects of our Kingdom, have decided to assign and arrange a place in the city of Cracow for the flourishing of a studium generale, and by this writ wish to ensure its future existence for all days to come. Let it be a pearl of diverse sciences, let it turn out excellent men of mature council, brilliant with the gem of virtue and fluent in different skills; let a refreshing spring emerge, and may all those who desire to drink of knowledge draw from its fullness. Let all those who dwell not only in our Kingdom but also in the adjacent countries, and others from different parts of the world, whoever wishes to use this all-famous pearl of wisdom, come freely and safely to the city of Cracow.
 
To all in general and to each man separately we vow and promise in good faith to keep intact and to enforce the articles signed below and to be a good lord in particular to rectors of the university, doctors, masters, scholars, scribes, booksellers, beadles, and their households, who would come to the said city for the university and settle there; and so we wish to defend and to look after all and each as well as [maintain] the rights, privileges, freedoms, statutes and all other customs followed at the Bologna and Padua studia generalia.
 
To begin, all those coming to the university or returning from it shall pay no customs, tolls or fees at any of the passages, bridges, strongholds or guarded checkpoints in the Kingdom, but may pass freely and safely with all their possessions, horses, books, robes, linen, money and household items. Also, should the parents or friends of a scholar wish to provide him with food or drink, all such things are to be allowed into the city of Cracow without paying duty, and the butchers or anyone else shall not hinder it in any way.
The bakers who bake the scholars’ bread and the millers who grind their grain, let them not dare take more from them than what they usually receive from the inhabitants of Cracow. Moreover, should (God forbid) any of our subjects openly or secretly rob any of the scholars or their servants of their horses, money or possessions within the boundaries of our Kingdom, we shall be obliged to compensate the loss as soon as a complaint has been brought before us and to pursue the wrongdoer and deal with him according to law.
 
We have so far set up schools to read canon and civil law, the medical sciences and the liberal arts, and we are assigning befitting houses for doctors, masters, scholars, scribes, booksellers and beadles.
 
We hereby order these houses to be appraised by two citizens and two scholars, and the tax [rent] never to be increased. If, however, these houses become damaged over time, their owners shall be obliged to renovate them annually at their own cost.
 
We also want the scholars to have their own rector who would adjudicate between them in civil matters and have ordinary jurisdiction over those coming to Cracow to study. Everyone shall thus take an oath before the rector and obey him.

Let no one dare summon a doctor, master, scholar, beadle or bookseller before a religious or secular court on any civil matter, on pain of a fine of 10 grzywny of Prague grosze, which fine the said person shall  be liable to pay for doing so; such fines shall go into the scholars’ treasury. 

No one may appeal the rulings of the rector. And if they do, no church or secular judge shall accept the appeal, but the decisions of the rector shall be strictly enforced. Moreover, the rector should prosecute his scholars in minor criminal matters, for example for beatings or if a scholar residing in Cracow to study injures someone till they bleed by pulling their hair or striking them with the hand or fist.
But if (and may this not come to pass) a scholar or any of the others named should be caught red-handed committing theft or any other major crime, these offences shall not be examined by the rector but, if the guilty one is a clergyman, let him be sent to the bishops’ court immediately, and if he is a layman, he shall be subject to our jurisdiction. But if a lay scholar, beadle, bookseller or any of their servants are charged with murder, cutting off members, inflicting a fatal wound, or any other foul misdeed, they shall be tried not according to the native custom or statutes but according to Roman law, by us or by a judge we have appointed. The accused should be permitted to clear himself of the charge through the testimony of honest people. If a scholar or any of those named are charged with any crime, great or small, or with any misdeed, let no one dare catch and hold them captive other than with those in the service of the rector and with the rector’s permission and express orders, to avoid innocent people being pulled and tugged in an unseemly way on account of a single criminal. And if the rector, exercising his jurisdiction lawfully and in accordance with the provisions of the statutes, expels someone from the university and strips him of the benefits attaching thereto, at the rector’s request the expellee is immediately to be thrown out of both cities, Cracow and Kazimierz, by the wójts and burgers. And let no one dare keep such a one in their home or sell or serve him any food or drink. If, however, a scholar or any of those named fail to obey the ruling or orders of the rector, at the rector’s request the wójts of both cities shall be obliged to send their servants to tame the insolence of the resister.
 
We also set remuneration for the chairs and transfer [responsibility therefor] to our salt mines at Wieliczka so that our minekeeper shall be obliged to pay it out to the doctors and teaching masters every quarter in Cracow.

For the said scholars we shall designate a single campsor, that is a Jew in the city of Cracow with sufficient money to lend against pledges, and who would take no more for his services than one grosz per grzywna per month.
The doctors and masters holding paid chairs should be elected by the scholars from the faculty they are to teach at.
 
No doctor or master shall be elected rector. When serving as a rector, a scholar will not be allowed to take an examination at any faculty.
 
We also rule that whenever the doctors or masters allow a scholar to take an examination, the Cracow chancellor, whoever holds this office at the time, shall have full authority to confirm this examination.
 
And to provide exercise to the scholars of the studium generale, the Bishop of Cracow should establish his official in the city itself, as he already has, so that students go straight from lectures to practice and become bold leaders. In order for all this and each thing expressed above to have everlasting permanence, we have ordered a privilege to be written [and] confirmed by the impression of our seal. Done in Cracow, on Pentecost [12 May], AD 1364, in the presence of Andrzej of Cracow and Jan of Sandomierz, voivodes; Wilczek of Sandomierz, Dobiesław of Wiślica, Piotr of Wojnicz, castellans; Florian, chancellor of Łęczyca, and many other noble and trustworthy men.
 
 
Translated © by Jerzy Giebułtowski
Download the original text