Choose period
February 29, 1768

Bar Confederation Establishment Act

Historical context

The first years of the reign of Stanisław II Augustus, who was elected king in September 1764, abounded in events that polarized the political life of the Polish-Lithuanian Commonwealth. Close to the king, the reformatory political faction called Familia was centered on representatives of the magnate families of Czartoryski and Poniatowski.

The direction of the planned social reforms and those of the political system, particularly the actions of Russian ambassador Nikolai Repnin (for instance, his pushing of the project to grant political rights to infidels, which eventually became incorporated into the so-called Cardinal Laws, that is, the principles of the Commonwealth’s political system guaranteed by Russia) caused an outrage among much of the nobility engaged in the public life. Leaders of the opposition (for instance, Bishop of Kamianets-Podilskyi Adam Stanisław Krasiński) to the king and the political faction associated with him prepared a plan for a confederation. The purpose was to depose Poniatowski, fight against Russia, and reform the state.

With the end of February 1768 substantial volunteer troops, partly made up of rebellious detachments of the Crown’s army, assembled in Bar, a town in Podolia in today’s Ukraine. Present were, for instance, the Pułaskis: Józef, who was declared the military union’s marshal, and his son Kazimierz, the later hero of the American War of Independence and one of the Confederation’s leaders. Announced on that occasion, the act establishing the Confederation declared all acts of Parliament passed under coercion null and void. The Confederates’ main motto was “faith and freedom.” The Confederation was ultimately suppressed in 1772, becoming a pretext for the first partition of the Commonwealth.

The Confederation has become a subject of both positive and negative legends. The former originate from the Enlightenment-period political commentary, which condemned the purported Sarmatian reactionism, which the Confederation members were identified with. The Romantic interpretation of the historic role of the 1768‒1772 events was completely different, with works such as Henryk Rzewuski’s Pamiątki Soplicy [Soplica’s memoir], Wincentyy Pol’s Pieśni Janusza [Janusz’s songs], or Juliusz Słowacki’s Ksiądz Marek [Father Marek] contributing to the sublimation of the Bar Confederation by incorporating it into the pro-independence tradition along with the Kościuszko Uprising, the Polish Legions’ act, and the November Uprising.

Document text

Actum [działo się] w Barze roku tysiąc siedemset sześćdziesiątego ósmego dnia 15-go miesiąca marca. My, rady dygnitarze, szlachta i obywatele Korony Polskiej, prowincyi Małopolskiej województw, ziem i powiatów, na ratunek Ojczyzny, wiary i wolności, praw i swobód narodowych, do upadku nachylonych, podźwignienia zgromadzeni:

Kiedy wolne i nikomu niepodległe narody polskie, losem teraz nieszczęśliwym w przeciągu tych lat kilku od śmierci najjaśniejszego Augusta III, króla i pana dobrego i pobożnego, swobodnie i miło panującego, do smutnej i okropnej przyprowadzone postaci, poznają, jako pierwsze sub interregno [za bezkrólewia] praw przestępstwa i zgwałcenia cierpliwie znoszone i dysymulowane [niby nie dostrzegane], dały pochop do tym większych i gwałtowniejszych okropności, które cały świat podziwieniem, a wszystkie narody i kraje polskie zadumieniem i żalem napełniły; duch władzy i panowania pragnący wzgardziwszy najszacowniejsze dary i zaszczyty, wiarę, wolność i równość przy pomocy wojsk rosyjskich inscia Republica [bez wiedzy Rzeczypospolitej] wprowadzonych, prawa narodowe, przymierza i traktaty targać i znosić odważał się; cnotliwych obywatelów i wielkich mężów, w tej Rzeczypospolitej zasłużonych, wiarę i wolność utrzymujących znieważać, poniżać i prześladować; hetmanów z władzy; jo. księcia Radziwiłła wojewodę wileńskiego, męża z imienia i własnych zasług w tej to Rzeczypospolitej znakomitego, z urzędu i godności senatorskiej, z fortun znacznych i honoru wyzuć, i na wygnanie niewinnego destynować [skazać] i wojskiem cudzoziemskim i nadworną milicją z własnej ojczyzny wygnać ośmielił się; a coraz głębiej i gwałtowniej postępując na ruinach i odmianie Rzeczypospolitej cała zamysłów swoich strukturę założył, która wyszukanemi sposobami pozorem deklaracyj dworów cudzoziemskich i konfederacyj poniewolnie i w wielu województwach i ziemiach mocą i siłą wojsk rosyjskich czynionych i wymuszonych chcąc utwierdzić, naród cały wzruszył i zamieszał, i skuteczność dzieł i zamysłów swoich tegoż wojska rosyjskiego i księcia Repnina posła z ukrzywdzeniem swoim i niesławą Rzeczypospolitej władzy i rządom poddał.
Poczuł to i poznał jak jest zwiedziony i oszukany cały naród, podał całemu światu do poznania i wiadomości manifestem solennym in publicum [publicznie] wydanym postępki i gwałty w tem królestwie niepraktykowane contra jura Pentium et jura regni [wbrew prawom narodów i prawom królestwa] wojskiem pomienionem rosyjskiem wykonanie, sejmików po województwach i sejmu w Warszawie zgwałcenie; godnych i zacnych obywatelów, jako to: j. ww. jpp. Czackiego, podczaszego koronnego, także jmp. Kożuchowskiego, cześnika i konsyliarza kaliskiego i innych obywatelów, posłów i konsyliarzów wzięcie w areszt i pod wartą moskiewskiego i kozackiego wojska trzymane; a podczas rady sejmowej Warszawy, miasta stołecznego, wojskiem pomienionym otoczenie i oblężenie, i w tym zgromadzonych na radę sejmową senatorów i posłów oblężeniu i niewoli trzymanie; i po zaczętej radzie sposobem gwałtownym i nieprzyjacielskim jo., jw. krakowskiego i kijewskiego biskupów, wojewody krakowskiego, hetmana polnego koronnego jw. Rzewuskiego, starosty Dolińskiego posła, z pałaców i rezydencyj powaga sejmowa i bezpieczeństwem publicznym zaszczyconych o północy wzięcie, i z Warszawy pod aresztem i konwojem wojska moskiewskiego wyprowadzenie, i dotąd jako kryminalistów i niewolników trzymanie i nieprzyzwoite traktowanie; po których wzięciu z rady sejmowej i tegoż sejmu zniszczeniu i zerwaniu przez zaszłe kontradykcje i opozycje tegoż sejmu, sine activitate [bez zdolności do działania] będącego, z naznaczeniem favore [na korzyść] dysydentów niezwyczajnej komisji zalimitowanie, i nie będących w Warszawie osób niektórych na tę nową formę rady – wyznaczenie, i pod konwojem moskiewskiego żołnierza ad cladem patriae [na klęskę ojczyzny] sprowadzenie i do podpisu traktatów najgorszych i najszkodliwszych z dysydentami na obelgę i poniżenie wiary świętej katolickiej rzymskiej, zniesienie praw starodawnych, jagiellońskich statutów i konstytucyj koronnych i litewskich
także księstwa Mazowieckiego i innych prowincyj przysięgami królów, traktatami i prawami stwierdzonych, przymuszanie, kraju całego dóbr biskupstwa krakowskiego i innych różnych obywatelów przez wojsko rosyjskie niszczenie, obmierzłe pustoszenie, rabunki także, furażów gwałtownych wyciskanie; opresje, bicia, inkarceracje [areszty] i zaboje szlachty i innej kondycji obywatelów; furażów gwałtownych wyciskanie i w odległe miejsca niepotrzebne sprowadzenie, a potem tychże sum i pieniężnych kapitałów sprzedawanie; miast stołecznych Rzeczypospolitej, Lwowa, Zamościa, także innych, przez toż wojsko rosyjskie oblężenie i sum pieniężnych na okup i kwatery desygnowane wymaganie, i inne uciski niezliczone i gwałtowności contra jura divina et humana Reipublicae et contra jura gentium [wbrew prawom Boskim ludzkim i Rzeczypospolitej, wbrew prawom narodów] zuchwale i złośliwie popełnione i coraz więcej i bardziej szerzące się, ostatnią zgubą i ruiną kraju, upadkiem wiary i wolności grożące wzruszają cały naród, i nas wszystkich do obrony i tej rezolucji, której sławni i mężni przodkowie nasi w podobnych razach i zamieszeniach zażywać zwykli byli, pobudzają, przypominają nam tak liczne i szczęśliwe zwycięstwa, osobliwie po konfederacji Tyszowieckiej nastąpione i wiekopomnie pamiętne.

Płacząca i umierająca ojczyzna naszym się synowskim poleca afektom, doprasza się w tej ostatniej toni powinnej miłości. Modli się za nas Kościół i czeka od nas skutków uroczystych, obietnic na chrzcie świętym oświadczonych; oczekuje świat cały, co o nas ma powiedzieć, czyliśmy godne naszych przodków plemię, czyli imienia nasze z chwałą czyli z hańbą i z plamą następującym ma podać wiekom.
Pobudzają nas i zachęcają chwalebne i sławne męstwa, odwagi i waleczności owych cnych Polaków, mężów wielkich, orężem i szablą polską, nieprzyjacioły gromiących. Tych więc przykładami, przez tak wielkie i okazałe pobudki prawem naturalnym każdemu narodowi pozwolonemi, zbieramy się do obrony wiary i wolności, i na wzór dawniejszych konfederacyj przy wierze świętej rzymskiej katolickiej, et circa immunitetem [przy nietykalności] świątnic Pańskich, przy prawach starodawnych i swobodach narodowych na podźwigniecie, oraz i uwolnienie z pod ciężkich i nieprzyjacielskich aresztów współbraci naszych; także na zniesienie uciążliwej i nieprzystojnej straży i okropnego wojskiem rosyjskiemi jo. księcia jmci Karola Radziwiłła wojewody wileńskiego marszałka konfederacji i innych osób konfederackich w Warszawie wojskiem rosyjskiem otoczenia i pod strażą zbrojną tegoż wojska trzymania, konfederujemy się […].

Wzyzwamy wszystkich obywatelów, jako jednejże ojczyzny synów, do wspólnego jej ratunku równą cnotą i miłością obowiązanych […] aby się z nami łączyli […]. Wszystkie in genere et specie actus [w ogólności i szczególności działania] poniewolne, pod pozorem i pretekstem konfederacji i sejmu, et sub quocunque Titulo nomie et colore [pod jakimkolwiek tytułem, imieniem i barwą], które już nastąpiły i któreby czynić i stanowić odważono się contra mentem [wbrew intencji] Rzeczypospolitej i przeciwko już zaszłym kontradykcjom, także prawo i wolnościom narodowym, jako szkodliwe, bezprawne, gwałtowne, poniewolne: znosiemy, kasujemy, reklamujemy i inwalidujemy [odwołujemy i unieważniamy].

Jako zaś zachowanie i restabiljowanie wszystkich praw narodowych, na których wiara, wolność, urzędy i szarże cywilne i wojskowe, osobliwie władza hetmańska, wspierają się, w najpierwszej jest uwadze: tak te wszystkie prawa, przywileje, dekreta i inne wyroki i ustawy Rzeczypospolitej do pierwszego wigoru i ważności przywracamy […].

Wojsko całe utriusque autoramenti [obu zaciągów], polskiego i cudzoziemskiego zaciągu, non obstantibus quisbusvis commissionibus praejudiciosis et dispositionibus [nie bacząc na wszelkie szkodliwe komisje i rozporządzenia], żadnych chorągwi i regimentów nie ekscypując, ad Corpus confoederatae reipublicae [wyjmując, do ciała skonfederowanej Rzeczypospolitej] wzywamy […].

Nim zaś przyjdzie do pospolitego ruszenie, które w teraźniejszej potrzebie według praw dawnych ostrzegamy, wszystkich wzywamy zdolnych i zdatnych do wojny, aby do obrony wiary i wolności z wyprawami porządnemi, jak najprędzej być może, stawili się, za najpierwszym przez uniwersał obwieszczeniem. […]

Sądy konfederacyjne i na nich cursum [bieg] sprawiedliwości juxta usum et formam antiqua [zgodnie ze starym zwyczajem i formą] ostrzegamy; a wszelkie inne majoris et minoris subsellii [większe i mniejsze] sądy, także trybunał i komisje, secundum praxim antiqua et naturam confoedationis [według starodawnej praktyki natury konfederacji] wszymujemy i zastanawiamy. […]

Forteca częstochowska, miejsce cudami wsławione, chwale i honorowi najświętszej Królowej Polskiej poświęcone, ażeby antiquo usu et privilegiis gaudere [starym obyczajem i przywilejami cieszyć się] mogło, i pod komendą osoby zakonnej, wiarą, cnotą, pobożnością i eksperiencją wojenną wypróbowanej i doświadczonej było, non obstantibus quisbusvis in contrarium emanantis dispositionibus [bez względu na wszelkie przeciwne rozporządzenia]; całość i bezpieczeństwo skarbców i skarbów w złocie, w srebrach i różnego gatunku i waloru klejnotach, temu świętemu miejscu od pobożnych monarchów, królów, książąt i wielu godnych i zacnych osób nadanych, jako miłą i szacowną ofiarę i depozyt Matki Boskiej Najświętszej chwale i honorwi poświęcony, na zawsze warujemy […].

Inne materje et criminum status [i przestępstw politycznych] rozeznanie, także prześwietnych prowincyj, województw, ziem i powiatów i miast wszystkich desideria [życzenia], do przyszłego zjazdu i zgromadzenia naszego odkładamy. Datum w Barze, 29 lutego 1768 r.

(za: Konfederacja barska. Wybór tekstów, red. W. Konopczyński, Kraków, Wrocław 2004, s. 5-14, z objaśnieniami zwrotów łacińskich i polskich mniej dziś zrozumiałych za J. Kowalski, Niezbędnik konfederata barskiego, Poznań 2008, s. 165-174)
Actum [took place] in Bar on the 15th day of March in 1768.

We, council dignitaries, noblemen and citizens of the Polish Crown and the lands and counties of the province of Lesser Poland, gathered here in order to save our homeland and support our undermined faith and national rights and freedoms:

When free and independent Polish people, led to the current unfortunate and terrible fate during the past several years after the death of His Majesty King Augustus III, a good and pious ruler who enjoyed free and happy reign, learned how the first concealed crimes and breaches of law borne with patience that took place sub interregno [during the interregnum] resulted in even greater and more violent atrocities that impressed the whole world and filled all Polish lands and people with astonishment and grief, a spirit yearning for power and rule spurned the most noble gifts and honours, our faith, freedom and equality and dared to assault and abolish alliances, treaties and national laws with the help of the Russian army and inscia Republica [behind the back of the Commonwealth]. It dared to insult, humiliate and persecute virtuous citizens and great men who rendered great service to the Commonwealth and maintained our faith and freedom, to deprive hetmans of power and to deprive Prince Radziwiłł, the Vilna Province Governor and a man famous for his great achievements for the Commonwealth, of his office and senatorial service, his fortune and honour, and exile him and hound him out of his own homeland using foreign armies and court militia. On the ruins of the changed Commonwealth, it started creating and rapidly developing its own structures and consolidated them by force and with the help of the Russian forces in many provinces and lands using sophisticated methods, under the pretext of declarations of foreign courts and confederations, spread confusion in the whole nation and succumbed its acts and plans to the power and rule of the Russian army and Prince Repnin, depriving itself of power and bringing disgrace on the Commonwealth.
The whole nation felt it was being deceived and issued a solemn public manifesto to let the world know the misdeeds and violence unknown in the kingdom conducted contra jura Pentium et jura regni [against the law of the nations and the kingdom] by the Russian army, including violations of provincial assemblies and the Sejm in Warsaw, arresting noble and righteous citizens, for example Crown Cupbearer Feliks Czacki, Kalisz Butler and Advisor Kożuchowski, as well as other citizens, dignitaries and advisors, and keeping them under the Russian and Cossack guard; using the mentioned army to surround and lay siege to the capital city of Warsaw during a session of the Sejm, taking the deputies captive and keeping them under siege; taking the Cracow Province Governor, bishops of Cracow and Kiev, Crown Hetman Rzewuski and Dolina County Governor by force at midnight, after the beginning of the council, from their palaces and residences that had been so far safe and solemn, putting them under arrest and taking them outside of Warsaw under the escort of the Russian army, treating them as captives and criminals to this day; destroying the Sejm, which was already sine activitate [unable to act] because of past disagreements and opposition, after its members were dragged out from the council, restricting the extraordinary commission favore [in favour of] dissidents and appointing people from outside Warsaw to this new form of council; bringing deputies under the escort of Russian soldiers and – ad cladem patriae [to the country’s defeat] – forcing them to sign – together with the dissidents – the worst and most harmful treaties written to humiliate and insult our Roman Catholic faith, abolish the ancient Jagiellonian statutes and constitutions of Poland and Lithuania and dismantle the Duchy of Masovia and other provinces established through Kings’ promises, treaties and laws
destroying the goods of the Cracow Episcopate and those belonging to the citizens of the whole country by the Russian army, wreaking havoc on the country, robbing, oppressing, beating, incarcerating, arresting and murdering noblemen and other citizens; foraging, carrying the forage to distant places and then selling the capital and sums; besieging the capital cities of the Commonwealth, Lvov and Zamość, as well as others, by the Russian army, demanding money for ransom and lodgings, resorting to increasingly brutal and common oppression and violence contra jura divina et humana Reipublicae et contra jura gentium [against the laws of God and men of the Commonwealth and the laws of nations]. Because of this, the whole nation and all of us fear the doom of our country and the fall of our faith and freedom. We are called to defend the country and muster up courage demonstrated by our famous and brave ancestors in similar situations and remind ourselves of those numerous and fortunate victories that took place after the Tyszowce Confederation and will be remembered forever.

Our weeping and dying homeland is commending itself to our filial affection and begging us for the last act of love. The Church is praying for us and awaits solemn results of the promises made during the baptism; the whole world is waiting with what they should say about us: whether we are a nation worthy of its ancestors and whether our names will go down in history for centuries with glory or with disgrace.

We are motivated and encouraged by the praiseworthy and famous acts of bravery, courage and gallantry of those noble and great Poles who defeated their enemies with Polish arms and sabres. Following their example and the example of old confederations established with respect to our Roman Catholic faith, et circa immunitetem [the immunity] of God’s temples, old laws and national freedoms, guided by great motives and justified by natural laws granted to every nation, we gather here to form a confederation to defend our faith and freedom and support and release our brethren from the terrible hostile arrest and to abolish the painful guard and end the siege laid by the Russian army to Prince Karol Radziwiłł, the Vilna Province Governor, and other confederates from Warsaw [...].
At the same time, we call for all citizens, sons to one homeland, to demonstrate their virtue and love to the country and join us in saving it [...]. We abolish, annul, cancel and invalidate all in genere et specie actus [general and specific] compulsory acts that have already been undertaken or will be planned under the pretence of the confederation and the Sejm et sub quocunque Titulo nomie et colore [and under any title, name or colour] contra mentem [against the intentions of] the Commonwealth and against past disagreements and national laws and freedoms and consider them as harmful, lawful, violent and enforced.

Since it is our priority to maintain and restabilise all national laws on which faith, freedom, civilian and military offices and ranks and hetman’s authority are based, we restore to validity all the laws, privileges, decrees and other judgments and bills passed in the Commonwealth [...].

We call for all troops utriusque autoramenti [of both regular armies], the Polish and the foreign one, including all their regiments with no exception, ad Corpus confoederatae reipublicae [to join the confederated Commonwealth], non obstantibus quisbusvis commissionibus praejudiciosis et dispositionibus [heedless of any harmful commissions and decrees] [...].

And before the mass levy, which we are already announcing now according to the old laws, we call on everyone fit for service to defend our faith and freedom and turn up as soon as possible after the first universal announcement. [...]

Juxta usum et formam antiqua [according to the old custom and form], we maintain confederate courts and their jurisdiction but suspend the functioning of all majoris et minoris subsellii [major and minor] courts, as well as the tribunal and commissions secundum praxim antiqua et naturam confoedationis [according to the ancient practice and nature of confederations]. [...]

In order to make sure that the Częstochowa Fortress, a place famous for its miracles and dedicated to the Blessed Polish Queen, can antiquo usu et privilegiis gaudere [enjoys ancient use and privileges] and remains under the command of a religious who is experienced in faith, virtue, devotion and the military, non obstantibus quisbusvis in contrarium emanantis dispositionibus [regardless of any contradictory decrees], we guarantee forever the entirety and security of the treasuries and treasures in gold, silver and all types of jewels that have been granted to this sacred place by monarchs, kings, princes and other admirable and righteous people as an offering to and deposit of the Blessed Virgin Mary and a sacrifice for glory and honour [...].

We postpone the consideration of other matters et criminum status [and political crimes], including the desideria [requests] of our great provinces, lands, counties and cities to the day of our next gathering.

Bar, 29 February 1768

 

(quoted in: Konfederacja barska. Wybór tekstów [Bar Confederation. Selection of texts], ed. W. Konopczyński [Cracow, Wrocław, 2004], pp. 5–14; less known Polish and Latin expressions explained using J. Kowalski, Niezbędnik konfederata barskiego [A Bar Confederate Kit], [Poznań, 2008], pp. 165–174)

Download the original text