Wybierz okres
16 sierpnia 1980

Żądania strajkujących załóg zakładów pracy i przedsiębiorstw reprezentowanych przez międzyzakładowy komitet strajkowy

Kontekst historyczny

Komunizm, od zainstalowania go w Polsce w 1945 roku, budził sprzeciw i opór społeczny. Narastający od połowy lat 70. XX wieku kryzys gospodarczy, przy jednoczesnej konsolidacji środowisk opozycyjnych, doprowadził do wybuchu społecznego niezadowolenia latem 1980 roku. Początkowo protesty miały charakter nieskoordynowanych strajków w różnych zakładach pracy na Wybrzeżu (przede wszystkim Gdańsk, Gdynia, Sopot), później, po powstaniu komitetów strajkowych, ich uczestnicy wyłonili swą reprezentację – Międzyzakładowy Komitet Strajkowy (MKS) z siedzibą w Stoczni Gdańskiej im. Lenina.


21 postulatów Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego zostało sformułowanych w nocy z 16 na 17 sierpnia 1980 roku przez Andrzeja i Joannę Gwiazdów, Bogdana Lisa, Alinę Pieńkowską, Lecha Wałęsę i Bogdana Borusewicza na podstawie żądań zgłoszonych przez strajkujących w całym kraju. Treść postulatów umieszczono na drewnianych tablicach nad bramą Stoczni Gdańskiej. W 2003 roku tablice te trafiły na światową listę dziedzictwa kulturowego UNESCO „Pamięć Świata”.

Listę postulatów otwierało żądanie utworzenia wolnych związków zawodowych. Pozostałe dotyczyły przestrzegania konstytucyjnych praw i wolności, zaprzestania represji wobec osób prześladowanych za przekonania, zwolnienia więźniów politycznych, zniesienia przywilejów partyjnych oraz szeregu żądań ekonomicznych i socjalnych, zmierzających do poprawy warunków bytowych społeczeństwa.

31 sierpnia 1980 roku w Stoczni Gdańskiej zostało podpisane porozumienie pomiędzy Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym, reprezentującym ponad 700 zakładów, oraz delegacją rządową, na mocy którego powstały niezależne samorządne związki zawodowe, a rząd zobowiązał się do realizacji najważniejszych postulatów. Efektem przyjęcia przez władze komunistyczne 21 postulatów było powstanie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”.

Treść dokumentu

Międzyzakładowy Komitet Strajkowy reprezentuje również załogi zakładów pracy i instytucji, których funkcjonowanie jest niezbędne społecznie. Komitet ów ma na celu doprowadzić do rozmów, które spełnią oczekiwania strajkujących załóg.

Jednym z pierwszych warunków rozpoczęcia rozmów jest odblokowanie wszystkich telefonów.

Żądania strajkujących załóg reprezentowanych przez Międzyzakładowy Komitet Strajkowy są następujące:

1. Akceptacja niezależnych od partii i pracodawców wolnych związków zawodowych, wynikająca z ratyfikowanej przez PRL Konwencji nr 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej wolności związkowych.

2. Zagwarantowanie prawa do strajku oraz bezpieczeństwa strajkującym i osobom wspomagającym.

3. Przestrzegać zagwarantowaną w Konstytucji PRL wolność słowa, druku, publikacji, a tym samym nie represjonować niezależnych wydawnictw oraz udostępnić środki masowego przekazu dla przedstawicieli wszystkich wyznań.

4. a) Przywrócić do poprzednich praw:
– ludzi zwolnionych z pracy po strajkach w 1970 i 1976 r.,
– studentów wydalonych z uczelni za przekonania,
b) zwolnić wszystkich więźniów politycznych (w tym Edmunda Zadrożyńskiego, Jana Kozłowskiego, Marka Kozłowskiego),
c) znieść represje za przekonania.

5. Podać w środkach masowego przekazu informację o utworzeniu Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego oraz opublikować jego żądania.
 
6. Podjąć realne działania mające na celu wyprowadzenie kraju z sytuacji kryzysowej poprzez:
a) podawanie do publicznej wiadomości pełnej informacji o sytuacji społeczno-gospodarczej,
b) umożliwienie wszystkim środowiskom i warstwom społecznym uczestniczenie w dyskusji nad programem reform.
 
7. Wypłacić wszystkim pracownikom biorącym udział w strajku wynagrodzenie za okres strajku jak za urlop wypoczynkowy z funduszu CRZZ.
 
8. Podnieść wynagrodzenie zasadnicze każdego pracownika o 2000 zł na miesiąc jako rekompensatę dotychczasowego wzrostu cen.
 
9. Zagwarantować automatyczny wzrost płac równolegle do wzrostu cen i spadku wartości pieniądza.
 
10. Realizować pełne zaopatrzenie rynku wewnętrznego w artykuły żywnościowe, a eksportować tylko i wyłącznie nadwyżki.
 
11. Wprowadzić na mięso i przetwory kartki – bony żywnościowe (do czasu opanowania sytuacji na rynku).
 
12. Znieść ceny komercyjne i sprzedaż za dewizy w tzw. eksporcie wewnętrznym.
13. Wprowadzić zasady doboru kadry kierowniczej na zasadach kwalifikacji, a nie przynależności partyjnej, oraz znieść przywileje MO, SB i aparatu partyjnego poprzez:
 
– zrównanie zasiłków rodzinnych,
– zlikwidowanie specjalnej sprzedaży itp.
 
14. Obniżyć wiek emerytalny dla kobiet do 50 lat, a dla mężczyzn do lat 55 lub przepracowanie w PRL 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn bez względu na wiek.
 
15. Zrównać renty i emerytury starego portfela do poziomu aktualnie wypłacanych.
 
16. Poprawić warunki pracy służby zdrowia, co zapewni pełną opiekę medyczną osobom pracującym.
 
17. Zapewnić odpowiednią ilość miejsc w żłobkach i przedszkolach dla dzieci kobiet pracujących.
 
18. Wprowadzić urlop macierzyński płatny przez okres trzech lat na wychowanie dziecka.
 
19. Skrócić czas oczekiwania na mieszkanie.
 
20. Podnieść diety z 40 zł do 100 zł i dodatek za rozłąkę.
 
21. Wprowadzić wszystkie soboty wolne od pracy. Pracownikom w ruchu ciągłym i systemie 4-brygadowym, brak wolnych sobót zrekompensować zwiększonym wymiarem urlopu wypoczynkowego lub innymi płatnymi dniami wolnymi od pracy.
 
 
Sprawy gospodarcze w dokumentach pierwszej Solidarności, t. I: 16 sierpnia 1980–30 czerwca 1981, wybór, wstęp i oprac. J. Luszniewicz, A. Zawistowski, Warszawa 2008, s. 67–70.

The Inter-Factory Strike Committee represents the workers of both the factories and those institutions whose functioning is a social necessity. The goal of the Committee is to initiate talks that will meet the expectations of the striking crews of workers.

One of the first conditions to beginning such talks is the unblocking of all telephone lines.

The demands of the striking workers, represented by the  Inter-Factory Strike Committee, are as follows:

1. The acceptance of free trade unions, independent of the Communist Party and of the employers, in compliance with Convention no. 87 of the  International Labour Organization on the freedom to form trade unions, as ratified by the People’s Republic of Poland.

2. The guarantee of both the right to strike and of the security of strikers and those assisting them.

3. The observance of the constitutional freedom of speech, press, and publication, which means not repressing  independent publishers  along with making the mass media available to representatives of all confessions.

4. a) The restitution of all rights to:
– people fired after the strikes of 1970 and 1976,
– students expelled from universities for their personal convictions.
b) The release of all political prisoners (including Edmund Zadrożyński, Jan Kozłowski, and Marek Kozłowski).
c) The cessation of repressions for reasons of personal convictions.

5. The inclusion in the mass media of information on the foundation of the Inter-Factory Strike Committee and the publishing of its demands.

6. The undertaking of valid measures aimed at overcoming the political and social crisis by:
a) fully informing the general public of the political and social situation,
b) enabling all milieux and social groups to participate in the discussion on the reform programme.

7. The paying of salaries to all striking workers for their time on strike, treated as a holiday via the funds of the  Central Council of Trade Unions.

8. The increase of the basic salary of every worker by 2,000 złoties per month as compensation for price rises.

9. The guarantee of automatic salary increases in step with price rises and currency devaluation.

10. The achievement of a full supply of food products for the domestic market, with exports limited exclusively to surpluses alone.

11. The introduction of ration cards for meat and meat products (until control of the situation on the market is restored).

12. The elimination of  commercial prices  and sales in foreign currency in the so-called  "domestic export”.
 
13. The implementation of management-staff recruitment rules based on qualifications and not party membership; the elimination of the privileges for the  militia (MO)security forces (SB) and party officials by:
– introduction of equal family allowances,
– liquidation of the special retail stores and the like.
14. The lowering of the retirement age of women to 50 and men to 55, or allowing women to retire after 30 years of work in People’s Poland, and men after 35 years, without regard to age.

15. The indexing of the pensions and retirements of the old system  to the level of the present system.

16. The improvement of the Healthcare Services’ working conditions to ensure full medical care for workers.

17. The ensuring of the necessary number of places in day-care centres and preschools for the children of working mothers.

18. The introduction of a three-year paid maternity leave for child care.

19. The shortening of the waiting time to get a flat.

20. The increase of working trip allowances from 40 to 100 złoties, and the addition of a family separation allowance.

21. The making of all Saturdays free from work. For those working in continuous operations or 4-shift systems, the compensation of working Saturdays through additional holidays or other paid days off work.
 

Translated © by the European Solidarity Centre
Edited by Philip Steele
Pobierz oryginalny tekst