Wybierz okres
14 sierpnia 1385

Unia w Krewie

Kontekst historyczny

Dokument, zwany unią w Krewie, został wystawiony 14 sierpnia 1385 roku przez wielkiego księcia litewskiego Jagiełłę. Był wynikiem pertraktacji z panami polskimi, działającymi w imieniu małoletniej królowej Polski Jadwigi Andegaweńskiej, oraz jej matką, królową węgierską, Elżbietą Bośniaczką. Ustalał stosunki między Koroną Królestwa Polskiego a Wielkim Księstwem Litewskim i był początkiem związku obu państw.


Zawarcie unii polsko-litewskiej było konieczne ze względu na zagrażającą Koronie i Litwie ekspansję Zakonu Krzyżackiego. Przyjęcie przez Litwę chrześcijaństwa miało odebrać Krzyżakom pretekst do najazdów, stanowić podstawę sojuszu polsko-litewskiego i ułatwić możnowładcom litewskim utrzymanie panowania nad przeważającą liczebnie w Wielkim Księstwie Litewskim ludnością ruską.


Jagiełło, wraz ze wszystkimi mieszkańcami swoich ziem, zobowiązał się przyjąć chrzest w obrządku rzymskokatolickim, uwolnić z niewoli litewskiej jeńców chrześcijan, dążyć do odzyskania ziem utraconych przez oba kraje, a także przyłączyć (łac.applicare) do Korony Królestwa Polskiego swe litewskie i ruskie ziemie. Ta ostatnia obietnica stała się zarzewiem sporu pomiędzy Jagiełłą a jego panującym na Litwie bratem Witoldem, a w następnych dekadach pomiędzy panami polskimi i litewskimi. Do dziś interpretacja słowa applicare stanowi przedmiot kontrowersji pomiędzy historykami polskimi i litewskimi. Ci pierwsi widzą w nim zamiar inkorporacji ziem Wielkiego Księstwa Litewskiego do Korony, podczas gdy drudzy uznają że wyrażał świadomą wolę utrzymania luźnej federacji niezależnych państw, jaką była unia polsko-litewska do 1569 roku.

Treść dokumentu

Nos Jagalo, virtute Dei dux magnus Litwanorum Rusiaeque dominus et haeres naturalis, notum facimus quibus expedit universis, praesentium tenorem inspecturis nobis memoriale dicendorum a serenissima principe Dei gratia E. Regina Ungariae, Poloniae, Dalmaciae etc. per honorabiles et nobiles viros dominos Stephanum praepositum Chanadiensem, Ladislaum filium Kakas de Kaza castellanum de Potok, Wlodconem pincernam Cracoviensem, Nicolaum castellanum Zavichostiensem et Cristinum tutorem Kazimiriensem. Et primo dixerunt, qualiter magnificus princeps Jagalo dux magnus Litwanorum etc. suos solempnes ambaziatores ad dominos regnicolas Poloniae destinavit, demumque et ad eius reginalem maiestatem. Hii autem, qui ad reginalem maiestatem fuerunt transmissi, assumpserunt secum litteras credentiales a potiori, maiori et excellentiori nuntio, videlicet inclito principe Skirgalone duce, fratre domini Jagalonis ducis nagni, qui ex quibusdam certis causis personaliter ad eiusdem reginalem maiestatem transire nequivit. Nuntii vero eiusdem, dux Borisz et Hanco capitaneus Vilnensis, eidem dominae reginae Ungariae taliter exposuerunt et dixerunt: quomodo multi imperatores, reges et principes diversicum eodem duce magno Litwanorum cupiebant, affectabant et desiderabant parantelam proximitatis contrahere perpetuam, quod factum Deus cunctipotens usque in personam eiusdem reginalis maiestatis reservavit. Ideo, serenissima princeps, pro tanto saluberrimo misterio suscipiat vestra maiestas eundem dominum Jagallonem magnum ducem in filium et inclitissimam principem Hedvigim filiam vestram carissimam, reginam Poloniae, sibi in legitimam consortem copulantes.

Et exinde credimus laudem Deo, salutem animarum, honorem hominibus et augmentum Regni extitisse.Dum autem ea, ut praeferuntur, fine terminabuntur ordinato, interdum dominus Jagalo magnus dux cum omnibus fratribus suis nondum baptisatis, proximis, nobilibus, terrigenis maioribus et minimis, in suis terris existentibus, fidem katholicam sanctae ecclesiae Romanae nititur, cupit et desiderat amplexari. Et quia super eo multi imperatores et principes diversi laboraverunt, quod ab eo usque nunc minime obtinere valuerunt, verumptamen Deus omnipotens hunc honorem ipsius reginali maiestati conservavit. In huius rei robur, evidentiam et firmitatem idem Jagalo dux magnus promittit universos thezauros suos ad recuperationem defectuum regnorum utrorumque, tam Poloniae, quam etiam Litvaniae, ponere et exhibere, et hoc, nisi eadem domina Ungariae filiam suam Hedvigim reginam Poloniae praenarratam sibi matrimonialiter copulabit. Etiam idem Jagalo dux magnus promittit pactum pecuniae, ratione vadii inter ipsam dominam reginam Ungariae ex una et ducem Austriae parte ex altera constitutum, videlicet ducenta milia florenorum dare et exsolvere effective. Itam idem dux Jagalo magnus promittit et spopondit universas occupationes et defectus regni Poloniae, per quorumvis manus distractas et occupatas, propriis laboribus et expensis reintegrare.

Item idem Jagal dux magnus promittit cunctos christifideles et praecipue homines utriusque sexus, de terra Poloniae receptos et more exercituantium transductos, pristinae reddere libertati ita, quod quisquis eorum vel earum transibit, quo suae licebit voluntati. Demum etiam Jagalo dux saepedictus promittit terras suas Litvaniae et Rusiae coronae regni Poloniae perpetuo applicare. Et nos Jagalo dux magnus Litwanorum praefatus praemissas legationes, ex parte nostri per praedictum Skirgalonem fratrem nostrum carissimum praenominatis dictis baronibus regni Poloniae propositas et modo praehabito declaratas ac demum per nuntios eiusdem fratris nostri serenissimae principi dominae Elizabet reginae Ungariae praenotatae similiter et modo praehabito explicatas, in praesentia praedictorum ambaziatorum seu nuntiorum ipsius dominae reginae, tam Ungarorum, quam etiam Polonorum ad nostram celsitudinem destinatorum, una cum fratribus nostris infrascriptis, videlicet domino Skirgalone, Coribut, Vitoldo, Ligwen, ducibus Litwanorum, et in persona aliorum fratrum nostrorum, praesentium et absentium, processisse et tam praedictae dominae reginae, quam etiam praefatis baronibus regni Poloniae intimasse. Quasquidem legationes cum nostri ac fratrum nostrorum praescriptorum sigillorum praesentium [appensione] duximus forte ratificatas et per omnia modis praemissis affirmatas. Datum in Krew feria secunda in vigilia Assumptionis beatae Mariae virginis gloriosae, anno Domini MCCCLXXX quinto.

 
Akta unii Polski z Litwą, 1385–1791, wyd. S. Kutrzeba, W. Semkowicz, Kraków 1932, nr 1, s. 1–3.
My, Jagiełło, z Bożą pomocą wielki książę litewski oraz pan i naturalny dziedzic Rusi, zawiadamiamy wszystkich, którym to przydatne i którzy wglądną w treść niniejszego dokumentu, że od najdostojniejszej z Bożej łaski władczyni Elżbiety, królowej Węgier, Polski, Dalmacji itd., otrzymaliśmy memoriał za pośrednictwem poważnych i znakomitych mężów panów Stefana, prepozyta w Csanad, Władysława, syna Kukasa z Kazy, kasztelana z Potoka, Włodka, cześnika krakowskiego, Mikołaja, kasztelana zawichojskiego, i Krystyna, włodarza kazimierskiego * . I najpierw powiedzieli, jak wspaniały władca Jagiełło, wielki książę Litwinów, wysłał swoich dostojnych posłów dyplomatycznych do panów królestwa polskiego, a potem także do jej królewskiego majestatu. Ci zaś, którzy zostali wysłani do majestatu, zabrali ze sobą list uwierzytelniający od posła godniejszego, poważniejszego i znakomitszego, mianowicie sławnego władcy księcia Skirgiełły, brata pana Jagiełły, wielkiego księcia, gdyż z pewnych przyczyn nie mógł osobiście udać się do jej królewskiego majestatu. Posłowie zaś jego, książę Borys i starosta wileński Hanko, w takich oto słowach przedstawili sprawę tej pani królowej Węgier: jakże wielu cesarzów, królów i rozmaitych książąt wraz z tym wielkim księciem Litwinów pragnęło i gorliwie starało się o trwałe związki bliskiego powinowactwa, co wszechmocny Bóg zachował dla osoby jej królewskiego majestatu. Przeto, najdostojniejsza władczyni, wobec tak zbawiennego zrządzenia Bożego raczy wasz majestat tego pana Jagiełłę, wielkiego księcia, przyjąć za syna i przesławną władczynię Jadwigę, najdroższą waszą córkę, królowę Polski, połączyć z nim związkiem prawowitego małżeństwa. I wierzymy, że stąd wyniknie chwała boża, zbawienia dusz, zaszczyt dla ludzi i wzrost królestwa.

Zanim zaś to, co wspomnieliśmy, dojdzie do skutku, tymczasem wielki książę pan Jagiełło wraz ze wszystkimi braćmi swymi jeszcze nie ochrzczonymi, z najbliższymi krewnymi, panami, ziomkami znaczniejszymi i najniższego rodu, usilnie stara się i gorąco pragnie przyjąć wiarę katolicką świętego Kościoła rzymskiego. I w tej sprawie trudziło się wielu cesarzów i rozmaitych władców, lecz aż do dzisiaj nie zdołali tego uzyskać, jednakowoż Bóg wszechmocny zachował ten zaszczyt dla jej królewskiego majestatu. Dla umocnienia, uwidocznienia i utrwalenia tego aktu ten wielki książę Jagiełło przyrzeka, że wszystkie swoje skarby ofiaruje i wyda na odzyskanie strat obu państw, tak w Polsce, jak na Litwie, lecz pod tym warunkiem, że ta pani Węgier córkę swoją Jadwigę, wspomnianą królowę Polski, połączy z nim związkiem małżeńskim. Ten wielki książę Jagiełło przyrzeka także, iż dotrzyma umowy pieniężnej, zawartej w sprawie kaucji między tą panią królową Węgier z jednej a księciem Austrii z drugiej strony, mianowicie da i rzeczywiście wypłaci dwieście tysięcy florenów. Również ten wielki książę Jagiełło uroczyście obiecał zwrócić wszystkie ziemie zajęte, czyjekolwiek ręce je oderwały i zajęły, oraz własnym trudem i kosztem uzupełnić straty królestwa polskiego. Również ten wielki książę Jagiełło przyrzeka, że wszystkim wiernym chrześcijanom, a zwłaszcza ludziom obojga płci, których zabrano z ziemi polskiej i uprowadzono jako jeńców wojennych, przywróci dawną wolność, tak iż wszyscy mężczyźni i kobiety będą mogły tam udać się, dokąd zechcą.

Wreszcie często wymieniany książę Jagiełło przyrzeka, że na stałe włączy do korony królestwa polskiego swoje ziemie litewskie i ruskie. A my Jagiełło, wspomniany wielki książę litewski, wystąpiliśmy i wspomniane poselstwa, z naszej strony przez wspomnianego Skirgiełłę, najdroższego brata naszego, wspomnianym baronom królestwa polskiego przedłożone i w sposób przedtem podany wyjaśnione, a potem przez posłów tegoż brata naszego podobnie i w sposób przedtem podany najdostojniejszej władczyni pani Elżbiecie, wspomnianej królowej Węgier, wyjaśnione, w obecności wspomnianych ambasadorów, czyli posłów tej pani królowej, zarówno węgierskich, jak również polskich, przeznaczonych do naszej wysokości, razem z naszymi braćmi niżej zapisanymi, mianowicie panem Skirgiełłą, Korybutem, Witoldem, Lingwenem, książętami litewskimi, i w imieniu innych braci naszych obecnych i nieobecnych podaliśmy do wiadomości tak wspomnianej pani królowej, jak również wspomnianych baronów królestwa polskiego. Te poselstwa postanowiliśmy zatwierdzić przez przywieszenie pieczęci naszej i wspomnianych braci naszych obecnych oraz poręczyć je pod każdym względem sposobami wspomnianymi. Dan w Krewie, w poniedziałek, w wigilię Wniebowzięcia chwalebnej Maryi Panny [14 VIII] roku Pańskiego 1385.

 

Wybór źródeł do historii Polski średniowiecznej (do połowy XV wieku), t. III, oprac. G. Labuda i B. Miśkiewicz, Poznań 1970, s. 50–52.

We,  Jagiełło, by the grace of God, the Grand Duke of Lithuania and the lord and natural heir to Ruthenia, hereby let it be known to all for whom it be appropriate, and whomever may inspect the present document, that from the most serene princess, by the grace of God,  Elżbieta [Elisabeth of Bosnia] the Queen of Hungary, Poland, Dalmatia, etc., we have received a memorial through the intermediacy of honourable and noble gentlemen – to wit: Stefan, the  provost  of Csanád; Władysław, son of Kakas de Kaza, castellan of Potok; Włodko, cup-bearer of Kraków; Mikołaj, castellan of Zawichost; and Krystyn, the protector of Kazimierz * . And thus they said, firstly, how the magnificent ruler Jagiełło, the Grand Duke of Lithuania, etc., dispatched his dignified diplomatic envoys to the lords of Poland, and subsequently, to her royal majesty. And those envoys who had been sent to her royal majesty took with them credentials from the even more dignified, honourable, and excellent envoy – namely, the illustrious prince  Skirgiełło (Skirgaila), the brother of lord Jagiełło, the Grand Duke – and yet for certain reasons they were unable to appear before her royal majesty in person. Yet his messengers, the dukes Borys and Hanko, starost of Wilno, presented the matter to the same Queen of Hungary and said thus:

“Although there have been many emperors, kings, and various princes who have striven, aspired, and desired to contract perpetual relationships with this same Grand Duke of Lithuania, almighty God has preserved any such deed until the present day for thine own very royal majesty. Therefore, may thy majesty, most serene princess, for this most salvific plan, acknowledge that same, lord and Grand Duke, as your son, and consent that he be joined into lawful matrimony with thine own most beloved daughter, the most illustrious princess  Jadwiga, queen of Poland. For we do believe that divine glory, the salvation of souls, honour for the people, and growth of the Kingdom shall ensue from this.

However, before the matter mentioned here comes to fruition, Jagiełło, Grand Duke, shall first, together will all his  brethren who have not yet been baptized, and likewise with his relatives, the nobles, and land-owners great and small who reside in his lands, earnestly seek and desire to accept the Catholic faith of the Holy Roman Church. And although many an emperor and sundry princes laboured toward this end, they attained very little, notwithstanding their strenuous endeavours. Nevertheless, God almighty has reserved this honour for thine own royal majesty.

In order to strengthen, acclaim, and make lasting this thing, the same Jagiełło, Grand Duke, promises to submit and offer the entirety of treasures for the recovery of the lands severed from either of the two kingdoms, namely, Poland and also Lithuania, but only on condition that the same Queen of Hungary give her daughter Jadwiga, Queen of Poland, as aforesaid, to him in wedlock. Also, the same Jagiełło, Grand Duke, promises to tender and indeed to pay the monies as fixed, and constituted by means of a  pledge between the same Lady, Queen of Hungary, on the one hand, and the  Duke of Austria, on the other, to wit, two-hundred thousand florins. Likewise, the same Jagiełło, Grand Duke, promises and guarantees to rejoin, by means of his own efforts and expenses, the lands taken away and severed from the kingdom of Poland, in their entirety, by whomsoever’s hand these might have been seized and taken. Likewise, the same Jagiełło, Grand Duke, promises to restore to their original freedom all those faithful to Christ and, principally, to the people of either sex, from the lands of Poland, who have been carried away and, by way of the military custom, removed, so that each of them, male or female, may depart to wherever they should deem right by their own inclination.

Lastly, Jagiełło, the oft’mentioned duke, also promises to perpetually adjoin his lands of Lithuania and Ruthenia to the crown of the kingdom of Poland.

Thus, we, Jagiełło, the aforesaid Grand Duke of Lithuania, shall proceed upon the legations set forth above, proposed and, in the way as aforesaid, declared, on our behalf, to the aforesaid cited barons of the kingdom of Poland by the aforesaid Skirgiełło, our dearest brother, and thereafter, similarly and in the way as aforesaid, explained by the envoys of the same brother of ours to the most serene princess, the aforesaid Lady Elżbieta, Queen of Hungary, in the presence of the aforesaid ambassadors, that is, envoys of her Lady the Queen, Hungarian and Polish, dispatched to our highness, together with the below-written brethren of ours, to wit, lord Skirgiełło,  KorybutWitold (Vytautas),  Lingwin, dukes of the Lithuania, and in the name of the other brethren of ours, whether present or absent, and relate this to both the aforesaid Lady the Queen and, likewise, to the aforesaid barons of the kingdom of Poland. Which legations we have affirmed by appending the present seals of ours and of our above-written brethren, and do hereby confirm anew that the same shall in every way and by all means be dispatched forward. Done in Krewo, Monday, on the eve of the Assumption of the glorious blessed virgin Mary [August 14], in the year of our Lord 1385.
 

Translated © by Tristan Korecki, Philip Earl Steele

Pobierz oryginalny tekst