Wybierz okres
7 listopada 1918

Manifest Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej

Kontekst historyczny

Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej na czele z Ignacym Daszyńskim został powołany 7 listopada 1918 roku w Lublinie przez działaczy lewicy niepodległościowej (PPS, PSL Wyzwolenie). Rząd nie uzyskał charakteru ogólnopolskiego i funkcjonował obok innych ośrodków władzy, takich jak m.in. Polska Komisja Likwidacyjna w Galicji. W swym manifeście programowym zapowiadał rozwiązanie Rady Regencyjnej oraz utworzenie niepodległej republiki ludowej. Deklarował równouprawnienie wszystkich obywateli bez różnicy narodowości i wyznania oraz przyznawał wolność słowa, zgromadzeń, zrzeszeń i prawo do strajku. Zapowiadał ośmiogodzinny wymiar czasu pracy w przemyśle, rzemiośle i handlu. Deklarował natychmiastowe przystąpienie do reorganizacji organów samorządu terytorialnego i utworzenie milicji ludowej. Ponadto Rząd domagał się opuszczenia ziem polskich przez wojska niemieckie i wyrażał wolę rozwiązania wszystkich sporów terytorialnych z sąsiadami na zasadzie negocjacji.

Choć rząd był utworzony przez politycznych współpracowników Piłsudskiego, nie uzyskał - jako rząd partyjny - jego akceptacji. Ignacy Daszyński złożył dymisję 12 listopada po powrocie Józefa Piłsudskiego z Magdeburga.

Treść dokumentu

Do ludu polskiego! Robotnicy, włościanie i żołnierze polscy!
 
Nad skrwawioną i umęczoną ludzkością wschodzi zorza pokoju i wolności. W gruzy walą się rządy kapitalistów, fabrykantów i obszarników – rządy militarnego ucisku i społecznego wyzysku mas pracujących. Wszędzie lud pracujący dochodzi do władzy. I nie zaświta lepsza dola nad narodem polskim, jeżeli rdzeń i olbrzymia jego większość – lud pracujący, nie ujmie w swoje ręce budowy podwalin naszego życia społecznego i państwowego. Nie może losem narodu polskiego nadal kierować Rada Regencyjna, przez obce i wrogie czynniki nam narzucona, która swoją ugodową i reakcyjną polityką, oddającą jednocześnie niemal dyktatorską władzę w ręce austriackiego żołdaka, Rozwadowskiego, pcha naród polski ku przepaści.
 
Ludu polski! Polski chłopie i robotniku!
 
Jeżeli chcesz zająć należne ci miejsce w rodzinie wolnych narodów, jeżeli chcesz sam być gospodarzem na swojej własnej ziemi, to musisz w swoje ręce ująć władzę w Polsce, musisz sam budować gmach niepodległej i zjednoczonej Ludowej Rzeczypospolitej Polskiej.
 
W przekonaniu, iż sprostasz temu wielkiemu a świętemu zadaniu, z polecenia ludowych i socjalistycznych stronnictw byłego Królestwa i Galicji ogłaszamy się za Tymczasowy Rząd Ludowy Polski i do chwili zwołania Sejmu ustawodawczego władzę całkowicie i niepodzielnie obejmujemy, ślubując sprawować ją sprawiedliwie ku dobru i pożytkowi ludu i państwa polskiego, nie cofając się jednak przed surową i bezwzględną karą wobec tych, którzy nie zechcą uznać w Polsce władzy demokracji polskiej. Jako Tymczasowy Rząd Ludowy Polski postanawiamy i ogłaszamy poniższe prawa obowiązujące cały naród polski od chwili wydania niniejszego dekretu:
1) Państwo polskie, obejmujące sobą wszystkie ziemie zamieszkałe przez lud polski z własnym wybrzeżem morskim, stanowić ma po wszystkie czasy Polską Republikę Ludową, której pierwszego prezydenta obierze Sejm ustawodawczy.

2) Rada Regencyjna, działająca na szkodę narodu polskiego, z dniem dzisiejszym z woli ludu polskiego przestaje istnieć. W razie gdyby Rada Regencyjna oraz rząd przez nią stworzony tej woli ludu polskiego nie chciały się poddać, ogłoszone będą za wyjęte spod prawa. Ściganie, ujęcie i oddanie ich w ręce naszych władz wykonawczych będzie obowiązkiem każdego obywatela państwa polskiego.
 
3) Istniejącemu obecnie w Warszawie prowizorycznemu rządowi urzędniczemu rozkazujemy niniejszym natychmiast podporządkować się nam i sprawować swe funkcje aż do chwili otrzymania od nas bliższych instrukcji, w przeciwnym razie będą postawieni w stan oskarżenia przed trybunałem ludowym, którego skład i kompetencje będą niebawem ogłoszone.

4) Sejm ustawodawczy zwołany będzie przez nas jeszcze w roku bieżącym na podstawie powszechnego bez różnicy płci, równego, bezpośredniego, tajnego i proporcjonalnego głosowania. Ordynacja wyborcza będzie ogłoszona w ciągu najbliższych kilku dni. Czynne i bierne prawo wyborcze będzie przysługiwało każdemu obywatelowi i obywatelce mającym 21 lat skończonych.


5) Z dniem dzisiejszym ogłaszamy w Polsce całkowite polityczne i obywatelskie równouprawnienie wszystkich obywateli bez różnicy pochodzenia, wiary i narodowości, wolność sumienia, druku, słowa, zgromadzeń, pochodów, zrzeszeń, związków zawodowych i strajków.

6) Wszystkie w Polsce donacje i majoraty ogłaszamy niniejszym za własność państwową, dla przeciwdziałania spekulacji ziemią będą wydane osobne przepisy.

7) Wszystkie lasy, zarówno prywatne, jak i dawne rządowe, ogłaszamy za własność państwową, sprzedaż i wyrąbywanie lasów bez specjalnego pozwolenia od chwili ogłoszenia niniejszego dekretu jest wzbroniona.

8) W przemyśle, rzemiosłach i handlu wprowadzamy niniejszym ośmiogodzinny dzień roboczy.

9) Po ukonstytuowaniu się ostatecznym przystąpimy natychmiast do reorganizacji na zasadach szczerze demokratycznych rad gminnych, sejmików powiatowych i samorządów miejskich, jak również do organizowania po miastach i wsiach milicji ludowych, które by zapewniły ludności ład i bezpieczeństwo, a posłuch i wykonanie zarządzeń naszych organów wykonawczych i należyte postawienie sprawy aprowizacji ludności. Zapewnienie jej niezbędnych, po taniej cenie, artykułów spożywczych uważamy za jeden z pierwszych naszych obowiązków. W tępieniu zbrodniczej spekulacji i ukrywaniu zapasów i w ułatwianiu dostarczania żywności oprzemy się na organizacjach samorządowych i społecznych.

Na Sejm ustawodawczy wniesiemy projekty następujących reform społecznych:

a) przymusowe wywłaszczenie i zniesienie wielkiej i średniej własności ziemskiej i oddanie jej w ręce ludu pracującego pod kontrolą państwową;

b) upaństwowienie kopalń, salin, przemysłu naftowego i dróg komunikacyjnych oraz innych działów przemysłu, gdzie się to da od razu uczynić;

c) udział robotników w administracji tych zakładów przemysłowych, które nie zostaną od razu upaństwowione;

d) prawo o ochronie pracy, ubezpieczeniu od bezrobocia, chorób i na starość;

e) konfiskaty kapitałów powstałych w czasie wojny ze zbrodniczej spekulacji artykułami pierwszej potrzeby i dostaw do wojska;

f) wprowadzenie powszechnego, obowiązkowego i bezpłatnego świeckiego nauczania szkolnego. Polaków zamieszkałych na ziemiach byłego Księstwa Litewskiego wzywamy, aby w braterskiej zgodzie z narodami litewskim i białoruskim dążyli do odbudowania państwa litewskiego w dawnych jego historycznych granicach. Polaków zaś ze wschodniej Galicji i na Ukrainie do pokojowego załatwienia kwestii spornych z narodem ukraińskim, aż do ostatecznego ich uregulowania przez miarodajne czynniki obu narodów.
 
Ludu polski! Te reformy polityczne i społeczne, które pragniemy w życie wcielić, są najniezbędniejsze. Bez urzeczywistnienia ich Polska nigdy nie dźwignie się z dzisiejszej nędzy, bezwładu i upokorzenia. Urzeczywistnieniu tych reform na obszarze całej Polski stoi na przeszkodzie to, iż część jej jeszcze znajduje się w posiadaniu rabujących ją i niszczących wojsk niemieckich. Dlatego też nie mamy w swym składzie przedstawicieli Ludu z Poznańskiego, dlatego też chwilowo nie urzędujemy w Warszawie – stolicy Polski.
 
Wierzymy, iż lud niemiecki, który z takim trudem dochodzi u siebie w domu do władzy, rozkaże swym wojskom bezzwłocznie opuścić wszystkie ziemie polskie, odda nam naszych najlepszych obywateli z Piłsudskim na czele, jak również jeńców wojennych i robotników więzionych dotychczas w Niemczech. Ale gdyby wojska niemieckie nie ustąpiły dobrowolnie z całej ziemi polskiej, to wezwiemy cię, Ludu polski, abyś z bronią w ręku szedł ją uwalniać od niemieckiego najazdu, jednoczyć w całość państwową. Dlatego też organizowanie regularnej armii ludowej uważamy za jedno z najważniejszych i najpilniejszych naszych zadań. Wierzymy, że młodzież wiejska i robotnicza z radością stanie w szeregach rewolucyjnej armii polskiej, z Ludu wyszłej, politycznych i społecznych praw Ludu pracującego broniącej, Rządowi ludowemu wiernie i całkowicie oddanej, jedynie jego rozkazom podległej.

Tworzenie tej armii wobec nieobecności Józefa Piłsudskiego, powierzamy jego zastępcy pułkownikowi I Brygady Legionów Polskich Edwardowi Rydzowi-Śmigłemu.
Ludu polski! Wybiła godzina twego czynu. Weź wielkie dzieło wyzwolenia twej ziemi, przesiąkniętej potem i krwią twych ojców i praojców w swe spracowane, mocne dłonie i przekaż następnym pokoleniom wielką i wolną, zjednoczoną Ojczyznę. Stań, jak jeden mąż, do czynu, nie poskąp wielkiemu dziełu wyzwolenia Polski i pracującego w niej człowieka ani mienia, ani ofiar, ani życia.

Was – bratnie narody litewski, białoruski, ukraiński, czeski i słowacki – wzywamy do zgodnego z nami współżycia i wzajemnego wspierania się w wielkim dziele tworzenia związku wolnych i równych narodów.

Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej: Tomasz Arciszewski, Ignacy Daszyński, Medard Downarowicz, Gabriel Dubiel, Marian Malinowski, Jędrzej Moraczewski, Tomasz Nocznicki, Juliusz Poniatowski, Edward Rydz-Śmigły, Wacław Sieroszewski, Błażej Stolarski, Stanisław Thugutt, Bronisław Ziemęcki.

Lublin–Kraków, dnia 7 listopada 1918.
 
Jędrzej Moraczewski, Przewrót w Polsce, wstęp i opracowanie T. Nałęcz, Warszawa 2015, s. 155–157.
To the Polish people! Workers, farmers, and soldiers of Poland!

A new dawn of peace and freedom is breaking over a humanity blood-stained and anguished. The rule of capitalists, factory-owners, and large-scale landlords – the rule of military oppression and social exploitation of the working masses – is now collapsing into rubble. The working people are coming to power everywhere. No bright fortune shall shine upon the Polish nation unless its backbone and vast majority – the working people – take it into their own hands to lay the foundations of our societal and state life. The destiny of the Polish nation can no longer be entrusted to the Regency Council, imposed upon us as it is by foreign and hostile actors, and which through its acquiescent and reactionary policies – whilst at the same time having given virtually dictatorial power to the Austrian mercenary  Rozwadowski – is driving the Polish nation toward the abyss.

People of Poland! You, Polish peasant and worker!

If you wish to take your proper place in the family of free nations, if you wish to be the master of your own land, then you must take hold of power in Poland. You yourself must build the edifice of an independent and united People’s Republic of Poland.

In the conviction that you will rise to this great and sacred task, we hereby announce ourselves, upon recommendation of the peasant and socialist factions of the former Kingdom and Galicia, to be the Provisional People’s Government of Poland and, until the Constitutional Sejm is convened, we shall assume power in its entirety and indivisibly, vowing to wield it in a righteous manner, to the good and benefit of the Polish people and state, never shrinking, however, from severe and ruthless punishment of those unwilling to acknowledge the authority of Polish democracy in Poland. As the Provisional People’s Government of Poland, we hereby ordain and declare the below-stated laws to be binding on the entire Polish nation upon the issuance of this present decree:
1) The Polish state, extending to all the lands populated by the Polish people, with its own sea-shore, shall constitute for all time the People’s Republic of Poland, whose first President is to be elected by the Constitutional Sejm;
 
2) The Regency Council, acting to the detriment of the Polish nation, shall, by the will of the Polish people, cease to exist as from this very day. In the event that the Regency Council and the government it has formed be opposed to submitting to the will of the Polish people, they shall be declared outlaws. It shall be the duty of every citizen of the Polish state to pursue, capture, and place them in the hands of our executive authorities.
 
3) We hereby order the  provisional government  presently existing in Warsaw to subordinate itself to us forthwith and then to continue performing its functions until it receive further instruction from us, otherwise [its officials] shall be arraigned before the people’s tribunal whose composition and competencies will soon be announced.
 
4) The Constitutional Sejm shall be convened by us within the present year, and shall be based, without consideration of sex, upon popular, equal, direct, secret, and proportional voting. The electoral system shall be announced within a few days from now. Both the franchise and eligibility to stand for election shall be vested in every citizen, both male and female, aged twenty-one and older.
5) As of this day, we declare the complete and equal political and civil rights for all citizens, without regard to descent, faith, or nationality, along with freedom of conscience, of the press, of speech, freedom to assemble, to march, to association, to form labour unions, and to strike.

6) All the donacje and majoraty within Poland we hereby declare to be state-owned property; separate regulations will be issued in order to counteract land speculation.

7)  All forests, private as well as formerly government-owned, we hereby declare to be state-owned; any sale and cutting-down of forests is forbidden, unless with a special permit, as from the publication of this decree.
 
8) In industry, crafts, and commerce, we hereby institute an eight-hour working day.

9) With the final consolidation of our authority, we shall immediately embark on the reorganisation, upon genuinely democratic principles, of village councils, county-level authorities [sejmiki], and municipal governments, and shall at once organise people’s militias across towns and villages in the aim of ensuring order and security to the populace, obedience to and execution of the instructions of our executive bodies, and the appropriate approach to the problem of provisioning the people. We consider assuring the populace has essential foodstuffs at a cheap price to be one of our primary duties. In extinguishing criminal profiteering and concealment of supplies, as well as in the facilitation of food deliveries, we shall rely upon self-governmental and societal organisations.
We shall submit to the Constitutional Sejm projects for the following societal reforms:

a) the coerced expropriation and abolishment of large and medium land-holdings and handing over the same to the working people, under state control;

b) the nationalisation of coal-mines, saltworks, the oil industry, and transportation roads, along with other sectors of industry, wherever this may be done at once;

c) the participation of workers in the administering of those industrial factories which will not be nationalised at-once;

d) a labour protection law; unemployment, health, and old-age insurance;

e) the confiscation of capital amassed during the war through criminal profiteering in basic necessities and supplying the army;
 
f) the introduction of a universal, compulsory, secular, and free-of-charge schooling system. We appeal to the Poles residing in the lands of the former Duchy of Lithuania that, in brotherly concord with the Lithuanian and Byelorussian nations, they strive to reconstruct the Lithuanian state within its former historical boundaries. And to the Poles from eastern Galicia and in Ukraine [we appeal], that they peacefully settle the contentious issues with the Ukrainian nation, until they can be finally regulated by the competent officials in both nations.
People of Poland! The political and societal reforms that we desire to enact are of greatest exigency. Without carrying them out, Poland will never lift itself out from the present-day misery, inertia, and humiliation. However, the aim to carry out these reforms across the whole territory of Poland is obstructed by the fact that part of the country is still held by German armies  that are robbing and destroying it. This is why there are no representatives of the People from the Poznań region in our body, and why as-yet we are not officiating in Warsaw – the capital-city of Poland.

We believe that the German people, which with such difficulty is coming to power in its home country, will command its armies to immediately leave all Polish lands, will return to us our finest citizens, above all Piłsudski, as well as the Polish prisoners-of-war and workers imprisoned to this day in Germany. But if the German armies do not voluntarily withdraw from all Polish lands, we shall call upon you, the People of Poland, that, with weapons in your hands, you move to liberate our country from the German invasion, and join its lands into a unified state. This is why we deem the organisation of a regular people’s army to be one of the most important and most urgent tasks before us. We believe that the rural and worker youth will joyfully join the ranks of the revolutionary Polish army arisen from the People in defence of the political and societal rights of the working People, an army loyally and entirely devoted to the people’s Government and heeding solely its commands.
 
 
With Józef Piłsudski now absent, we have entrusted the formation of the army to his deputy  Edward Rydz-Śmigły, Colonel of the Ist Brigade of the Polish Legions.

People of Poland! The hour for you to act has come. Take the grand task of liberating this land, so drenched with the sweat and blood of your fathers and forefathers, into your worn, strong hands, and pass on to the next generations a great and free united Homeland. Stand now, as one, and act, never begrudging property, sacrifice, or life in the great work of liberating Poland and the man labouring therein.

You, fraternal nations – Lithuanian, Byelorussian, Ukrainian, Czech, and Slovak – we call on you to live beside us in harmony and that we reciprocally support one another in the great work of creating a union of free and equal nations.

The Provisional People’s Government of the Polish Republic: Tomasz Arciszewski, Ignacy Daszyński, Medard Downarowicz, Gabriel Dubiel, Marian Malinowski, Jędrzej Moraczewski, Tomasz Nocznicki, Juliusz Poniatowski, Edward Rydz-Śmigły, Wacław Sieroszewski, Błażej Stolarski, Stanisław Thugutt, Bronisław Ziemęcki.

Lublin–Kraków, November 7, 1918.
 
Translated © by Tristan Korecki, Philip Earl Steele
Pobierz oryginalny tekst