Wybierz okres
19 stycznia 1945

Rozkaz gen. Leopolda Okulickiego, dowódcy Armii Krajowej o rozwiązaniu AK

Kontekst historyczny

W okupowanej przez Niemcy Polsce już jesienią 1939 roku zaczęły powstawać pierwsze grupy konspiracyjne. W lutym 1942 roku ostatecznie ukształtowała się Armia Krajowa (AK),  konspiracyjna armia podporządkowana rządowi na uchodźstwie i Naczelnemu Wodzowi. Dowodzili nią kolejno Stefan Rowecki „Grot” (aresztowany w czerwcu 1943 roku), Tadeusz Komorowski „Bór” (w niewoli od października 1944) i Leopold Okulicki „Niedźwiadek” (do stycznia 1945 roku) Armia Krajowa zajmowała się m.in. szkoleniem wojskowym, zdobywaniem broni, organizacją łączności, informacją i propagandą. Jednostką AK przeznaczoną do realizowania akcji dywersyjnych i specjalnych oraz wykonywania egzekucji na przedstawicielach niemieckiego aparatu represji było Kierownictwo Dywersji (Kedyw) powołane w styczniu 1943. Armia Krajowa była jedną z najliczniejszych organizacji zbrojnych okupowanej Europy, osiągając wiosną 1944 stan około 390 tys. ludzi.      

Sytuacja polityczna AK stała się skomplikowana, kiedy Armia Czerwona w pogoni za Niemcami przekroczyła granice II RP w styczniu 1944 roku. Rząd polski na uchodźstwie, od ujawnienia prawdy o zbrodni katyńskiej wiosną 1943 nie utrzymywał oficjalnych relacji dyplomatycznych z ZSRS. W tej sytuacji AK podejmowała działania przeciwko Niemcom bez koordynacji z Armią Czerwoną. W ramach realizowania akcji „Burza” od styczniu 1944 roku. organizowała lokalne powstania na tyłach Niemców, chcąc występować na wyzwolonych terenach wobec Armii Czerwonej jako gospodarze. Sowieci korzystali ze wsparcia AK, jednak po skończonych walkach rozbrajali polskie oddziały, aresztowali ich dowódców, a żołnierzy albo wcielali do utworzonych przez Stalina jednostek Ludowego Wojska Polskiego, albo wywozili do obozów na tereny ZSRS.

Stolica Polski nie była objęta planem „Burza”. Kiedy jednak Armia Czerwona zbliżała się do Warszawy dowództwo Armii Krajowej podjęło decyzję o wywołaniu powstania. Powstanie Warszawskie wybuchło 1 sierpnia 1944 roku, i skończyło się po 63 dniach porażką.

Do grudnia 1944 ziemie polskie na wschód od Wisły były zajęte przez Armię Czerwoną. Stalin 31 grudnia powołał marionetkowy Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej. W obliczu nowej, sowieckiej okupacji władze polskie w Londynie uznały konieczność reorganizacji struktur konspiracyjnych. Działania wobec sowieckiego okupanta i stworzonych przez niego władz komunistycznych wymagały innej strategii i metody działania. 19 stycznia 1945 roku formalnie rozwiązano Armię Krajową. Decyzja ta miała m.in. uniemożliwić Sowietom oskarżanie AK o wrogie działania i ściganie za przynależność do organizacji zbrojnej uznawanej prze Sowietów i podporządkowane im władze komunistyczne za nielegalną. Większość żołnierzy AK była stopniowo demobilizowna. Jednocześnie w konspiracji zaczęto tworzyć kadrowe struktury konspiracyjne przekształcone później w organizację Wolność i Niezawisłość.

Treść dokumentu

ŻOŁNIERZE SIŁ ZBROJNYCH W KRAJU  !
 
Postępująca szybko ofensywa sowiecka doprowadzić może do zajęcia w krótkim czasie całej Polski przez Armię Czerwoną. Nie jest to jednak zwycięstwo słusznej sprawy, o którą walczymy od roku 1939. W istocie bowiem - mimo stwarzanych pozorów wolności - oznacza to zmianę jednej okupacji na drugą, prowadzoną pod przykrywką Tymczasowego Rządu Lubelskiego, bezwolnego narzędzia w rękach rosyjskich.
 
Żołnierze! Od 1 września 1939 r. Naród Polski prowadzi ciężką i ofiarną walkę o jedyną Sprawę, dla której warto żyć i umierać: o swą wolność i wolność człowieka w niepodległym Państwie.
 
Wyrazicielem i rzecznikiem Narodu i tej idei jest jedyny i legalny Rząd Polski w Londynie, który walczy bez przerwy i walczyć będzie nadal o nasze słuszne prawa.
 
Polska, według rosyjskiej receptury, nie jest tą Polską, o którą bijemy się szósty rok z Niemcami, dla której popłynęło morze krwi polskiej i przecierpiano ogrom męki i zniszczenie Kraju. Walki z Sowietami nie chcemy prowadzić, ale nigdy nie zgodzimy się na inne życie, jak tylko w całkowicie suwerennym, niepodległym i sprawiedliwie urządzonym społecznie Państwie Polskim.
 
Obecne zwycięstwo sowieckie nie kończy wojny. Nie wolno nam ani na chwilę tracić wiary, że wojna ta skończyć się może jedynie zwycięstwem jedynie słusznej Sprawy, tryumfem dobra nad złem, wolności nad niewolnictwem.
 
Żołnierze Armii Krajowej !
 
Daję Wam ostatni rozkaz. Dalszą swą pracę i działalność prowadźcie w duchu odzyskania pełnej niepodległości Państwa i ochrony ludności polskiej przed zagładą. Starajcie się być przewodnikami Narodu i realizatorami niepodległego Państwa Polskiego.
W tym działaniu każdy z Was musi być dla siebie dowódcą. W przekonaniu, że rozkaz ten spełnicie, że zostaniecie na zawsze wierni tylko Polsce oraz by Wam ułatwić dalszą pracę - z upoważnienia Pana Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zwalniam Was z przysięgi i rozwiązuję szeregi AK.
 
W imieniu służby dziękuję Wam za dotychczasową ofiarną pracę

Wierzę głęboko, że zwycięży nasza Święta Sprawa, że spotkamy się w prawdziwie wolnej i demokratycznej Polsce.

Niech żyje Wolna, Niepodległa, Szczęśliwa Polska.
 

Dowódca Sił Zbrojnych w Kraju
/-/ Niedźwiadek
Gen. Bryg.
M.p. 19 stycznia 1945.

© Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej
SOLDIERS OF THE ARMED FORCES FOR POLAND!
 
The swiftly approaching Soviet offensive might quickly lead to the Red Army’s capture of the entire Polish territory. This is not, however, a victory of the just cause which we have been fighting for since 1939. For in fact, despite the pretense of freedom, this situation means exchanging one occupation for another, under cover of the Lublin Provisional Government, which is a listless tool in Russian hands.
 
Soldiers! Since 1 September 1939 the Polish Nation has been fighting fiercely and with devotion for the only Cause worth living and dying for: for its freedom and the freedom of man in our independent State.
 
The expresser and representative of the Nation and this ideal is the only legal Polish government in London, which has fought nonstop and shall continue to fight for our legitimate rights.
 
The Poland made according to the Russian formula is not the one we have been fighting for against the Germans for over five years now and for which Poles have not only shed their blood, but also endured great agony and the destruction of their Country. Though we do not wish to fight against the Soviets we shall never consent to a life other than in a truly sovereign, independent Poland, justly governed by its citizens.

This Soviet victory does not end the war. Not even for a moment can we lose faith that this war can end in a victory of the only just Cause, a triumph of good over evil and freedom over slavery.
Soldiers of the Home Army!
 
I give you my final order. Work and act in the spirit of reinstatement of Poland’s full independence and protection of the life of the Polish population. Try to serve as guards of our Nation and executioners of Polish independence. In this activity each of you must be their own commander. Convinced that you shall carry out this order and that you shall remain forever faithful to Poland only, and also to facilitate your future work, I hereby release you from the oath and dissolve the AK ranks on behalf of the President of the Republic of Poland.
 
On behalf of our service I thank you for your devoted work so far.
I firmly believe that our Sacred Cause shall prove victorious and that we shall meet in a truly free and democratic Poland.
Long live Free, Independent, and Happy Poland.
 
Commander of the Armed Forces for Poland
 
Brigadier General
Place of stay, 19 January 1945
 
Translated © by Jerzy Giebułtowski
Pobierz oryginalny tekst