Wybierz okres
3 sierpnia 1914

Przemówienie Józefa Piłsudskiego do oddziałów Związków i Drużyn Strzeleckich

Kontekst historyczny

Rzeczpospolita utraciła niepodległość w XVIII wieku w wyniku rozbioru terytorium państwa przez sąsiadów: Rosję, Prusy i Austrię. Przez całe XIX stulecie Polacy podejmowali liczne próby odzyskania niepodległości: walczyli u boku Napoleona, organizowali powstania, prowadzili akcje dyplomatyczne. Wszystkie te działania nie przyniosły pożądanych efektów – zaborcy solidarnie zwalczali polskie dążenia niepodległościowe. Sytuacja zmieniła się dopiero na przełomie XIX i XX wieku. W Europie powstały dwa wrogie sobie bloki polityczne. W skład Trójprzymierza weszły Niemcy, Austro-Węgry i Włochy. Do Trójporozumienia zwanego Ententą weszła Wielka Brytania, Francja i Rosja. W ten sposób zaborcy znaleźli się po przeciwnych stronach. Najkorzystniejsze warunki działania Polacy mieli w należącej do Austrii Galicji, która od lat 60. XIX wieku cieszyła się autonomią. Dzięki temu mogła rozwijać się tam polska kultura, nauka, a Polacy zajmowali najwyższe stanowiska polityczne. W Galicji istniała też możliwość zakładania paramilitarnych organizacji prowadzących szkolenie wojskowe. Polacy chętnie korzystali z tej możliwości – m.in. taką działalność prowadziły organizacja Strzelec i Związek Strzelecki. Obok nich działały także inne organizacje, takie jak Drużyny Bartoszowe czy Polskie Drużyny Strzeleckie. Nie mogły one jednak jawnie głosić programu niepodległości Polski, dlatego w konspiracji tworzono struktury niepodległościowe. Najważniejszą z nich był znajdujący się pod kontrolą Józefa Piłsudskiego Związek Walki Czynnej założony w 1908 roku.

Gdy wybuchła wojna Piłsudski nakazał mobilizację Strzelca, Związku Strzeleckiego i Polskich Drużyn Strzeleckich. Z ich członków wywodziły się 144 osoby, które weszły w skład Pierwszej Kompanii Kadrowej, która miała stać się kadrą przyszłej armii polskiej. Piłsudski stanął na czele oddziału, który zorganizował się w koszarach przy krakowskiej ulicy Oleandry. Stąd 6 sierpnia 1914 roku Pierwsza Kompania Kadrowa wyruszyła i przekroczyła granicę austriacko-rosyjską. Zamiarem Piłsudskiego było wywołanie powszechnego, antyrosyjskiego powstania. Zamiar ten skończył się jednak porażką – powstanie nie wybuchło. Jesienią dzięki porozumieniu rządu i polskich stronnictw politycznych z Galicji stojących na stanowisku lojalności wobec Austro-Węgier utworzono Legiony Polskie złożone z trzech brygad. Dowódcą Pierwszej Brygady mianowano Józefa Piłsudskiego. Piłsudskiemu nie ufano, ale sądzono, że włączenie go Legionów pozwoli zachować kontrolę nad jego działaniami. Legiony walczyły przeciwko Rosji do 1917 roku, kiedy to Piłsudski wezwał żołnierzy do odmowy złożenia przysięgi na wierność cesarzowi Niemiec. W wyniku tego oddziały zostały rozwiązane. Legioniści, którzy odmówili przysięgi, w tym Józef Piłsudski, zostali internowani, a pozostałych wcielono do powołanego pod komendą niemiecką Polskiego Korpusu Posiłkowego.

Treść dokumentu

Przemówienie Józefa Piłsudskiego do złączonych w kompanię kadrową oddziałów Związków i Drużyn Strzeleckich 3 sierpnia 1914 r. w  «Oleandrach» w Krakowie.
 
Odtąd nie ma ani Strzelców, ani Drużyniaków. Wszyscy, co tu jesteście zebrani, jesteście żołnierzami polskimi. Znoszę wszelkie odznaki specjalnych grup. Jedynym waszym znakiem jest odtąd orzeł biały. Dopóki jednak nowy znaczek nie zostanie wam rozdany, rozkazuję, abyście zamienili ze sobą wasze dawne oznaki, jako symbol zupełnej zgody i braterstwa, jakie muszą wśród żołnierzy polskich panować. Niech Strzelcy przypną do czapek blachy Drużyniaków, a oddadzą im swoje orzełki. Wkrótce może pójdziecie na pola bitew, gdzie, mam nadzieję, zniknie najlżejszy nawet cień różnicy między wami.

 

***


 Żołnierze!... Spotkał was ten zaszczyt niezmierny, że pierwsi pójdziecie do Królestwa i przestąpicie granicę rosyjskiego zaboru, jako czołowa kolumna wojska polskiego, idącego walczyć za oswobodzenie ojczyzny. Wszyscy jesteście równi wobec ofiar, jakie ponieść macie. Wszyscy jesteście żołnierzami. Nie naznaczam szarż, każę tylko doświadczeńszym wśród was pełnić funkcje dowódców. Szarże uzyskacie w bitwach. Każdy z was może zostać oficerem, jak również każdy oficer może znów zejść do szeregowców, czego oby nie było... Patrzę na was, jako na kadry, z których rozwinąć się ma przyszła armia polska, i pozdrawiam was, jako pierwszą kadrową kompanię.
 
Pisma zbiorowe Józefa Piłsudskiego, t. IV,  Instytut Józefa Piłsudskiego, Warszawa 1937.
Józef Piłsudski's speech given to the detachments of the Riflemen’s Association and Rifle Squads merged into the First Cadre Company on 3 August 1914 in Oleandry in Cracow.
 
From now on there shall be no Associations or Squads. All of you gathered here are Polish soldiers.I invalidate all badges of these special groups. Your only emblem from now on shall be the white eagle. Until you receive your new badges, however, I order you to exchange your old ones among yourselves as a symbol of full concord and brotherhood, which should prevail among Polish soldiers. Let members of Riflemen’s Association pin onto their caps the badges worn by Rifle Squads mambers. Let the latter give their eagles to the former. You might go to battlefields in the near future, where, I hope, even the slightest differences between you shall vanish.
 

∗∗∗


Soldiers!... You have this great honor of being the first to enter the Kingdom and cross the border of the Russian partition as the avantgarde column of the Polish Army marching to fight for our homeland’s independence. All of you are equal towards the sacrifice you shall make. All of you are soldiers. I do not give ranks. I only order the more experienced ones to serve as commanders. You shall attain your ranks in battle. Any of you can become an officer. And any officer can be demoted to a private, which I hope will not happen… I look at you as the cadres from which the future Polish Army shall sprout, and I greet you as the First Cadre Company.

 

Translated © by Jerzy Giebułtowski

Pobierz oryginalny tekst