Wybierz okres
9 sierpnia 1917

Powstanie Komitetu Narodowego Polskiego w Lozannie

Kontekst historyczny

Polskie środowiska niepodległościowe w okresie I wojny światowej były zasadniczo podzielone co do wyborów geopolitycznych, decydując się na poparcie odmiennych mocarstw europejskich w tym konflikcie. Roman Dmowski, lider Narodowej Demokracji, przed wybuchem wojny był zwolennikiem zabiegania o autonomię w ramach Cesarstwa Rosyjskiego, a zatem w chwili wybuchu wojny opowiedział się za Ententą: sojuszem Rosji, Francji oraz Wielkiej Brytanii. W przeciwieństwie do niego Józef Piłsudski, lider niepodległościowych środowisk lewicowych, postawił na Państwa Centralne, działając u boku Austro-Węgier.

Narodowcy wraz z środowiskami konserwatywnymi reprezentującymi opcję prorosyjską, w Warszawie w listopadzie 1914 r. powołali Komitet Narodowy Polski, który nawoływał przede wszystkim do walki z Niemcami, których uznano za najważniejszych wrogów Polski. KNP próbował utworzyć niezależne wojsko polskie, tzw. Legion Puławski, jednak przedsięwzięcie to nie udało się z powodu braku zaangażowania władz rosyjskich, które jedynie ograniczyły się do ogólnikowych deklaracji w sprawie przyszłego zjednoczenia ziem polskich.

W kolejnym roku ofensywa niemiecka doprowadziła do zajęcia Warszawy przez Niemców. Wobec takiej sytuacji środowisko KNP zdecydowało się na przeniesienie się do Rosji. Od 1916 r., wobec słabnięcia Rosji, Dmowski uznał, że należy skupić się na zachodnich sojusznikach i we Francji oraz Wielkiej Brytanii rozpoczął kampanię na rzecz odbudowy niepodległej Polski.

Po rewolucji lutowej w Rosji Dmowski wraz z współpracownikami i sojusznikami 15 sierpnia 1917 r. w Lozannie utworzyli nowy Komitet Narodowy Polski, na czele którego stanął sam Dmowski. Innymi jego członkami byli konserwatysta Erazm Piltz czy hrabia Maurycy Zamoyski, jeden z najbogatszych Polaków, z którego pieniędzy była finansowana działalność organizacji. Innym istotnym jego członkiem był pianista i późniejszy premier Polski Ignacy Jan Paderewski, pracujący na rzecz rodaków w Stanach Zjednoczonych.

Komitet Narodowy Polski stał się ciałem uznawanym przez państwa Ententy za politycznego partnera i przedstawiciela Polaków w relacjach międzynarodowych.  Z inicjatywy Komitetu m.in. została utworzona Armia Polska we Francji, licząca ok. 100 tys. żołnierzy, z gen. Józefem Hallerem na czele, nazywana od kolorów mundurów Błękitną Armią. Jesienią 1918 roku za pośrednictwem Komitetu Piłsudski jako Naczelnik Państwa uzyskał międzynarodowe uznanie dla odbudowywanego państwa. Również na bazie Komitetu, poszerzonego o przedstawicieli rządu w Warszawie, sformowana została delegacja polska na konferencję pokojową w Paryżu w 1919 r.

Treść dokumentu

Protokół 1. Konferencji Konstytucyjnej Komitetu Narodowego Polskiego w Lozannie 9, 10 sierpnia 1917

Obecni: Roman Dmowski, Jan Horodyjski, Erazm Piltz, Jan Rozwadowski, Marian Seyda, Konstanty Skirmunt, Władysław hr. Sobański, Maurycy hr. Zamoyski
Przewodniczący: Maurycy hr. Zamoyski

Uchwalono:
1. Dążyć do utworzenia armji polskiej pod opieką państw Koalicji: Angjli, Francji, Włoch i Stanów zjednoczonych, w myśl dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej Francuskiej, z dnia 4 czerwca 1917 roku.

2. Utworzyć pod nazwą: Komitat Narodowy Polski (Comité national polonais – Polish National Committee) organizację mającą za zadanie:

1.Reprezentację polityczną Polski i jej interesów wobec zachodnich sprzymierzonych,
2. Opiekę nad armją polską i jej polityczne kierownictwo,
3. Opiekę cywilną nad Polakami w zachodnich państwach sprzymierzonych.
4. Siedzibą powyższego Komitetu będzie Londyn lub Paryż.
5. W skład Komitetu mają wejść:

a) w Londynie (ew. Paryżu): pp. R. Dmowski, S. Kozicki, M. Seyda, W. hr. Sobański, M. hr. Zamoyski
b) w Ameryce: p. I. Paderewski
c) w Paryżu: p. E. Piltz
d) w Rzymie: p. K. Skirmunt
e) w Szwajcarji: p. J. Rozwadowski

 6. Prezesurę Komitetu Narodowego Polskiego powierzyć Panu Romanowi Dmowskiemu

 Powyższe uchwały postanowiono przedłożyć Zjazdowi, mającemu się odbyć 11 i 12 sierpnia 1917 r.

Przewodniczący
[b.p.]

Sekretarz
Jan Rozwadowski

Protokół 4. posiedzenia Komitetu Narodowego Polskiego w Lozannie 15, 16 sierpnia 1917

Obecni: Prezes Roman Dmowski
Członkowie: Erazm Piltz, Jan Rozwadowski, Marian Seyda, Konstanty Skirmunt, Władysław hr. Sobański, Maurycy hr. Zamoyski

Przewodniczący: Roman Dmowski

Postanowiono uznać, że od dnia dzisiejszego, 15-go sierpnia 1917 r., Komitet Narodowy Polski rozpoczyna swą działalność w następującym składzie: pp. R. Dmowski, E. Piltz, J. Rozwadowski, M. Seyda, hr. M. Zamoyski – w Paryżu: J. I. Paderewski – w Ameryce; K. Skirmunt – w Rzymie i hr. Wł. Sobański – w Londynie.

P. Jan Horodyski, ze względu na ważne misje, powierzane mu przez Komitet, będzie stale zapraszany na posiedzenia Komitetu.

P. Piltz zakomunikował telegram Konsula francuskiego w Moskwie o tamtejszym Kongresie polskim z dn. 8 sierpnia, a potem listy p. Modzelewskiego w sprawie misji wojskowej francusko-polskiej w Paryżu. Jenerał Archinard nie zgodził się na wstrzymanie wyjazdu delegatów misji do Ameryki, akceptując tylko, by nie rozpoczynała ona swych czynności w Ameryce, póki nie otrzyma wiadomości o zajęciu stanowiska przez Komitet.

Przedyskutowano sprawę finansów, poczem uchwalono:

Niezwłocznie po notyfikowaniu Rządom o powstaniu Komitetu, rozpocząć starania o zaciągnięcie pożyczki przez Komitet, w kwocie pięciu miljonów franków, u zachodnich państw sprzymierzonych, na zasadach, ustalenie których nastąpi później.

Po przedyskutowaniu przedłożonego przez p. Piltza projektu pisma notyfikacyjnego i objaśnienia do niego, z wyłożeniem motywów, uchwalono powierzyć zredagowanie tych pism p. Dmowskiemu.

Przewodniczący
[b.p.]


Sekretarz
Jan Rozwadowski


 (Komitet Narodowy Polski - protokoły posiedzeń 1917-1919, wstęp, wybór i oprac. i przygot. do druku M. Jabłonowski, D. Cisowska-Hydzik  Pułtusk 2007)

Minutes of the First Founding Meeting of the Polish National Committee held in Lausanne on 9–10 August 1917

Present: Roman Dmowski, Jan Horodyjski, Erazm Piltz, Jan Rozwadowski, Marian Seyda, Konstanty Skirmunt, Count Władysław Sobański, Count Maurycy Zamoyski
Chairman: Count Maurycy Zamoyski

It has been resolved to:

Strive for the creation of the Polish Army under the tutelage of the coalition states: England, France, Italy and the United States, following the decree issued by the President of the French Republic on 4 June 1917.
Establish the Polish National Committee (Komitet Narodowy Polski, Comité National Polonais), an organization whose aims include:
1. The political representation of Poland and its interests regarding the allied Western countries,

2. The protection and political guidance of the Polish Army,

3. The protection of Polish civilians living in the allied Western countries.

4. The headquarters of the Committee will be located in London or Paris.

5. The Committee should include:

a) in London (or in Paris): Mr. R. Dmowski, Mr. S. Kozicki, Mr. M. Seyda, Count W. Sobański, Count M. Zamoyski
b) in America: Mr. I. Paderewski
c) in Paris: Mr. E. Piltz
d) in Rome: Mr. K. Skirmunt
e) in Switzerland: Mr. J. Rozwadowski

Appoint Mr. Roman Dmowski the President of the Polish National Committee.

It has been decided to present the above resolutions to the Congress that is to be held on 11–12 August 1917.

Chairman
[no signature]

Secretary
Jan Rozwadowski

 

Minutes of the Fourth Meeting of the Polish National Committee held in Lausanne on 15–16 August 1917

Present: President Roman Dmowski
Members present: Erazm Piltz, Jan Rozwadowski, Marian Seyda, Konstanty Skirmunt, Count Władysław Sobański, Count Maurycy Zamoyski
Chairman: Roman Dmowski

 It has been accepted that as of 15 August 1917 the Polish National Committee begins its activities in the following composition: Mr. R. Dmowski, Mr. E. Piltz, Mr. J. Rozwadowski, Mr. M. Seyda, Count M. Zamoyski – in Paris; Mr. J. I. Paderewski – in America; Mr. K. Skirmunt – in Rome and Count Wł. Sobański – in London.

Since the Committee entrusts Mr. Jan Horodyski with important missions, he will be invited to the meetings regularly.

Mr. Piltz has presented the telegram sent by the French Consul in Moscow about the Polish Congress that was organized there on 8 August. Then, he has reported on Mr. Modzelewski’s letters concerning the French and Polish military mission in Paris. General Archinard has not agreed to suspend the departure of the mission delegates to America and has accepted that they should not begin their activities in America until they receive a message regarding the Committee’s position.

The financial issues have been discussed, and the following has been decided:

As soon as the governments are notified that the Committee has been established, the Committee should begin efforts to get a five-million-franc loan from the allied Western countries on the terms and conditions that will be arranged later.

Having discussed the draft of the notification letter and the attached commentary with the motives behind it submitted by Mr. Piltz, it has been resolved that Mr. Dmowski will edit these documents.

Chairman
[no signature]

Secretary
Jan Rozwadowski

(Komitet Narodowy Polski – protokoły posiedzeń 1917–1919 [Polish National Committee – minutes of meetings 1917–1919], introduction, edited and prepared by M. Jabłonowski, D. Cisowska-Hydzik (Pułtusk 2007))
Pobierz oryginalny tekst