Wybierz okres
1 lipca 1945

Odezwa Rady Jedności Narodowej do narodu polskiego i narodów sprzymierzonych

Kontekst historyczny

Odezwa do Narodu Polskiego i Narodów Zjednoczonych (zakończona Testamentem Polski Walczącej) została ogłoszona przez Radę Jedności Narodowej na jej ostatnim posiedzeniu 1 lipca 1945 roku. Rada Jedności Narodowej była konspiracyjnym ciałem politycznym działającym w strukturach Polskiego Państwa Podziemnego. W jej składzie uczestniczyli przedstawiciele polskich demokratycznych ugrupowań politycznych: PPS (WRN), SN, SP, SL. Odezwa była wyrazem sprzeciwu wobec przejmowania władzy w kraju przez komunistów i podporządkowania Polski Związkowi Sowieckiemu w następstwie porozumień jałtańskich. Bezpośrednią przyczyną ogłoszenia odezwy było powstanie 28 czerwca Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej, który wkrótce miał zostać uznany przez większość państw. Tym samym międzynarodowe uznanie utracił legalny Rząd RP na Uchodźstwie (w Londynie), który przez sześć lat wojny reprezentował Polskę w koalicji antyhitlerowskiej.


Odezwę zawierającą Testament Polski Walczącej opublikowano w ostatnim numerze oficjalnego organu prasowego Delegatury Rządu na Kraj - „Rzeczpospolitej Polskiej”. W dokumencie wzywano do opuszczenia ziem polskich przez Armię Czerwoną i NKWD, zaprzestania prześladowań oraz przeprowadzenia demokratycznych reform, co miało być warunkiem osiągnięcia porozumienia ze Związkiem Sowieckim. Testament był dramatycznym podsumowaniem pięcioletniej walki konspiracyjnej, która nie przyniosła Polsce oczekiwanej niepodległości.

Treść dokumentu

Dnia 1 lipca 1945 [r.]
 
Od września 1939 r. Naród Polski toczy śmiertelny bój o swój biologiczny byt i o swe ideały historyczne.
 
Stał on zawsze na gruncie pokoju i wolności, poszanowania praw jednostki i praw narodów, swobody przekonań i tolerancji religijnej.
 
Rozdarty przez mocarstwa zaborcze, niszczony systematycznie przez 150 lat, nie złożył broni, walcząc wszędzie i nieprzerwanie z systemem gwałtu pod hasłami „wolni z wolnymi i równi z równymi” oraz „za wolność naszą i waszą”.
 
Gdy nad Europą i światem zawisła groźba tyranii totalistycznej, naród polski pierwszy podjął bój z hitlerowskim imperializmem – przez miesiąc wiążąc jego siły w nierównym boju, zanim zaatakowany z tyłu przez Rosję sowiecką uległ przewadze, rozpoczynając ciernistą drogę emigracji i konspiracji.
 
Gdy bracia nasi rzuceni losem na tułaczkę nieśli wysoko sztandar Polski, walcząc u boku sojuszników, w Kraju nastąpił okres cięższej jeszcze walki podziemnej, toczonej nieustępliwie przez wiele lat z wiarą w ostateczny triumf sprawiedliwości nad barbarzyństwem nazistowskim.
 
Świat nie zna jeszcze ogromu ofiar poniesionych przez Polskę w tej walce. Doszczętne zniszczenie stolicy, pięć milionów pomordowanych w obozach, kilka milionów „żywych trupów” zrujnowanych psychicznie i fizycznie, miliony wywiezionych w głąb Rosji i rozproszonych po świecie, bezprzykładne spustoszenie gospodarcze – oto wkład Polski do tej wojny przewyższający to, co złożyły na ołtarzu wspólnej sprawy wszystkie inne narody demokratyczne.
Polska ma tedy niezaprzeczalne prawo do szacunku i pomocy całej ludzkości cywilizowanej, stała się bowiem symbolem wierności sojuszom, bezkompromisowości i walczącej demokracji.
 
Cele wojenne Polski i program Polski Walczącej

Gdy w burzy wrześniowej rozpadł się w Polsce gmach sanacyjnego systemu, rządzącego przez szereg lat wbrew woli i opinii narodu, wszystkie stronnictwa demokratyczne będące w opozycji przeciwko temu systemowi wyłoniły Rząd RP na emigracji, który jeszcze za życia śp. gen. Sikorskiego ogłosił następujące cele wojenne narodu polskiego:

1. Walka z Niemcami aż do ostatecznego ich rozgromienia.

2. Odbudowa niezależności i suwerenności Polski oraz Jej integralności terytorialnej.

3. Urzeczywistnienie w Polsce po wojnie pełnej demokracji społecznej i politycznej w miejsce zbankrutowanego systemu sanacyjnego.

4. Zabezpieczenie suwerenności i rozwoju Polski oraz innych mniejszych narodów żyjących między potęgami Wschodu i Zachodu przez dobrowolny związek demokratyczny równouprawnionych narodów Europy Środkowej.

5. Pokojowe współżycie z Rosją i porozumienia z nią dla wspólnego zabezpieczenia przed przyszłą agresją niemiecką.

6. Pełna demokracja międzynarodowa, czyli światowa organizacja pokoju, oparta na porozumieniu wszystkich państw demokratycznych i równouprawnionych narodów.
Na tej platformie wszystkie wielkie stronnictwa demokratyczne Polski Podziemnej (Stronnictwo Ludowe, Polska Partia Socjalistyczna, Stronnictwo Narodowe i Stronnictwo Pracy) zblokowały się z sobą w tzw. czwórporozumienie, wyłaniając w oparciu o nie rząd krajowy, będący przedłużeniem i odpowiednikiem Rządu Polskiego w Londynie.
 
Krajowa Reprezentacja Polityczna rozszerzyła ten blok stronnictw demokratycznych na inne grupy polityczne (Zjednoczenie Demokratyczne, Chłopska Organizacja Wolności „Racławice” i „Ojczyzna”), tworząc wespół z nimi Radę Jedności Narodowej, stanowiącą polityczne oparcie dla Pełnomocnika Rządu i Krajowej Rady Ministrów oraz dla Armii Krajowej (AK).

W deklaracji Krajowej Reprezentacji Politycznej z dn. 15 VII 1943 [r.] oraz w deklaracji Rady Jedności Narodowej z dn. 15 III 1944 r. sformułowany został program Polski Walczącej, którego naczelne postulaty to:

1. odzyskanie niezależności i suwerenności,
2. swobody demokratyczne,
3. reforma rolna,
4. poprawa bytu mas pracujących i udział ich w rządach,
5. samorząd terytorialny, gospodarczy i kulturalny,
6. odzyskanie ziem na Zachodzie,
7. nienaruszalność granicy wschodniej,
8. związek narodów Europy Środkowej,
9. sojusz z demokracjami Zachodu i dobre stosunki z ZSRR,
10. prawdziwa demokracja międzynarodowa.
Polityka Rosji wobec Polski
 
Tym celom narodu polskiego przeciwstawiła się kategorycznie Rosja sowiecka, dążąca do ekspansji terytorialnej w kierunku zachodnim. Oświadczyła ona, że związek demokratyczny narodów Europy Środkowej godzi w jej bezpieczeństwo i stanowić ma kordon sanitarny między Zachodem a Wschodem, co nie leżało bynajmniej w zamiarach twórców tej idei. W swej koncepcji podziału świata na strefy wpływów Rosja sowiecka postanowiła wtłoczyć wszystkie narody środkowoeuropejskie w swój system polityczny.
 
Polska, granicząc bezpośrednio ze Związkiem Radzieckim, stała się pierwszą ofiarą tej polityki. Naprzód zażądała Rosja przyznania jej terytorium Polski leżącego na wschód od tzw. linii Curzona, stanowiącego połowę obszaru naszego państwa. Potem rozpoczęła kampanię przeciwko legalnemu Rządowi Polskiemu w Londynie, zarzucając mu tendencje faszystowskie i współpracę z Niemcami. Następnie stworzyła drugi „rząd” polski, dążąc do narzucenia go narodowi polskiemu, ograniczając w ten sposób jego suwerenność. Wreszcie okupowała całe terytorium Polski, w ślad za czym rozpoczęły się rządy NKWD, terror i prześladowania bohaterów Polski Podziemnej.
 
Naród polski przyjął Armię Czerwoną jako wyswobodzicielkę Polski od jarzma hitlerowskiego. Wkrótce jednak nastąpiło rozczarowanie. Najszersze masy ludowe przekonały się, że demokracja jest w obozie Polski Podziemnej, zaś Komitet Lubelski to dyktatura, oparta o obce siły, a nie o wolę i zaufanie narodu.
Mimo tych rozczarowań stronnictwa Polski Podziemnej zrobiły wielki wysiłek w kierunku porozumienia się ze Związkiem Radzieckim. Gdy Mikołajczyk ustąpił z rządu londyńskiego i oceniając pesymistycznie szanse Polski, postanowił iść na kompromis, stronnictwa demokratyczne w Kraju będące podstawą rządu prem. Arciszewskiego zażądały zmiany gabinetu w kierunku uzgodnienia linii Mikołajczyka i Arciszewskiego. W dn. 22 II br. ogłosiły one deklarację, w której uznały konieczność rozmów z Rosją w sprawie ujawnienia się i utworzenie jak najspieszniej Rządu Jedności Narodowej, który by mógł wziąć udział w obradach konferencji w San Francisco.
 
Ta dobra wola została podeptana przez Rosję sowiecką, która zaproszonych przez siebie wysłanników Polski Podziemnej uwięziła i wytoczyła im proces jako dywersantom. Rachuby Rosji, że w ten sposób kierownicy Polski Podziemnej zostaną odcięci od swego narodu zawiodły.
Nie udało się wbić klina pomiędzy naród a tych jego przywódców, którzy przez szereg lat z najwyższym narażeniem życia i poświęceniem organizowali i prowadzili walkę przeciw obcej przemocy. Nie udało się przekonać Polaków, że Polska Walcząca prowadziła dywersję antyradziecką w porozumieniu z Niemcami. O bezkompromisowej postawie antyniemieckiej świadczy krew setek tysięcy męczenników Polski Podziemnej i bohaterów AK, przelana w otwartej walce i w kaźniach Gestapo, przypieczętowana heroicznym czynem warszawskiego powstania, podjętego z wiarą w uczciwość sojuszników z Zachodu i Wschodu. Nasza karta jest czysta. Nie my, lecz oni będą kiedyś musieli tłumaczyć się przed historią.

Nie było nigdy współpracy między Polską Podziemną a Niemcami. Nie było też woli dywersji przeciwko Związkowi Radzieckiemu. Przeciwnie, przedstawiciele władz krajowych i AK usiłowali wszędzie ujawnić się i współpracować z Armią Czerwoną, lecz byli za to aresztowani i rozstrzeliwani. Stronnictwa Rady Jedności Narodowej dążyły też do ujawnienia się i nawiązania stosunków z Rosją, czemu dały wyraz w rozmowach, jakie przed uwięzieniem przedstawicieli Polski Podziemnej toczyły się w Pruszkowie.
To Rosja odtrąciła tę chęć współpracy i zgody między obydwoma narodami, spychając wszystko, co w Polsce niezależne, z powrotem w konspirację, a tolerując tylko tych, którzy ugięli się przed nią i działali pod jej dyktandem.
 
Taka jest prawda o Polsce Podziemnej i o jej hardej walce o honor i niezależność narodu. Nie będziemy tu reklamować jej ofiar i zasług, pozostawiając sąd o tym historii, stwierdzamy tylko, że Polska Walcząca podtrzymywała w narodzie ducha oporu i wolności, zahartowała masy polskiego ludu i stworzyła w nich postawę, która manifestuje się dzisiaj tak widocznie.
Naród polski nie przestawał być sobą. W największych nieszczęściach nie załamał się moralnie wbrew swym interesom i woli. Ten wielki kapitał Polska Walcząca przekazuje w spadku tym, którzy walkę narodu o suwerenność prowadzić nadal będą innymi metodami.
 
Decyzja Polski Podziemnej

Koniec wojny z Niemcami zastał Polskę w sytuacji niesłychanie trudnej, a nawet tragicznej. Gdy inne narody, zwłaszcza zachodnie, po zlikwidowaniu okupacji niemieckiej odzyskały rzeczywistą wolność i mogły przystąpić samodzielnie do urządzania sobie życia, Polska w wyniku wojny, w której poniosła największe ofiary, znalazła się pod okupacją, z rządem narzuconym przez ościenne państwo i bez wyraźnych widoków na pomoc swych sojuszników zachodnich.

W tym stanie rzeczy polityka nieustępliwości wobec uchwał krymskich prowadzona przez Rząd Polski w Londynie zaczęła się rozmijać z faktami dokonanymi, stworzonymi przez Rosję w kraju. Szczególnie konferencja w Moskwie i wynikły z niej kompromis między grupą Mikołajczyka i kilku polskimi działaczami demokratycznymi a Komitetem Lubelskim stworzyły warunki, z którymi Polska Walcząca musi się liczyć.
Z chwilą powstania nowego rządu i uznania go przez mocarstwa zachodnie kończy się dla nas możliwość legalnej walki konspiracyjnej, opartej o uznawany powszechnie rząd w Londynie, a powstaje problem jawnej walki stronnictw demokratycznych w Polsce o cele narodu i o swe programy.
 
W tej jawnej walce Polska Podziemna, nie chcąc stwarzać trudności ludziom dobrej woli, którzy znaleźli się w Tymczasowym Rządzie Jedności Narodowej, nie chce też ona krępować poszczególnych stronnictw w wyborze dróg i linii taktycznej, którą w tej walce pójść będą chciały czy musiały.

Na sesji dn. 1 lipca br. wszystkie stronnictwa demokratyczne Polski Podziemnej, reprezentowane w Radzie Jedności Narodowej, powzięły jednomyślnie uchwałę rozwiązania Rady i podania tego faktu do wiadomości Kraju i zagranicy.
Zdobywając się na ten krok samozaparcia, Rada Jedności Narodowej daje raz jeszcze dowód najwyższej dobrej woli, podobnie jak w deklaracji z dn. 22 lutego br. i w podjęciu rozmów pruszkowskich.
 
Nie chcąc podsycać nadal w społeczeństwie polskim ducha konspiracji, otwierając przed stronnictwami demokratycznymi drogę jawnej współpracy z rządem i walki o swe cele z przyłbicą otwartą, Rada Jedności Narodowej nie kryje przed narodem polskim swych obaw, czy próba ta nie skończy się nowym rozczarowaniem i katastrofą na skutek niedotrzymania obietnic przez kontrahentów. Stronnictwa Rady Jedności Narodowej mają pod tym względem okrutne doświadczenia. Dopóki na terenie Polski znajdują się wojska sowieckie i NKWD, obawy te nie przestaną być aktualne. Jeszcze raz w dziejach Polska chce być tym, który sam przestrzegając w polityce zasad uczciwości i prawdy, chce wierzyć również w uczciwość innych rządów i narodów.
Decyzja rozwiązania się Rady nie oznacza duchowej kapitulacji narodu. Cele, które postawiły sobie stronnictwa Polski Walczącej, są nadal niezmienione. Wyrażamy głębokie przekonanie, że stronnictwa te nie ustaną w walce aż zrealizowany zostanie ich wspólny postulat pełnej suwerenności Polski i ich dążenie do rzeczywistej demokracji w państwie polskim i w stosunkach międzynarodowych.
 
Program demokracji polskiej

W swej walce ze stronnictwami polskimi, reprezentującymi olbrzymią większość narodu, propaganda sowiecka szermuje wciąż hasłem demokracji, zarzucając reakcyjność wszystkim Polakom, stojącym na gruncie prawdziwej niezależności. Uważamy tedy za konieczne sprecyzowanie wyraźne, jak pojmujemy demokrację, wszystko bowiem wskazuje na to, że między pojęciem demokracji w Europie Zachodniej a analogicznym pojęciem w Europie Wschodniej istnieje zasadnicza rozbieżność.
Według narodu polskiego:

1. Demokracja to pozostawiona najszerszym warstwom narodu swoboda wyboru ustroju społeczno-politycznego oraz światopoglądu, z którego on wypływa.

2. Demokracja to wolność określona trafnie w Karcie Atlantyckiej jako wolność od strachu i od głodu, wolność osobista, wolność słowa i przekonań.

3. Demokracja to równe prawa dla wszystkich grup politycznych, czy to zachowawczych, czy radykalno-postępowych, o ile nie nadużywają one swobody zrzeszenia się dla szerzenia anarchii czy też narzucania innym swych poglądów siłą.
4. Demokracja to rządy większości wyłonione w drodze swobodnych wyborów, odbywających się przez pięcioprzymiotnikowe powszechne głosowanie.

5. Demokracja to rząd prawa, czyli praworządność obowiązująca zarówno rządzących, jak rządzonych, a zabezpieczająca tak wolność obywatelską, jak autorytet władzy.
 
6. Demokracja to sprawiedliwość oparta na zbiorowym poczuciu słuszności, przyznającym każdej jednostce, warstwie pracującej i narodowi prawo do warunków życia zapewniających im nie tylko materialną egzystencję, ale i wszechstronny rozwój ich możliwości twórczych.

7. Demokracja to system zbiorowego bezpieczeństwa, w którym wszystkie państwa wyrzekają się użycia siły i zobowiązują się podporządkować decyzjom międzynarodowych organów, wypływających z obiektywnych norm prawa międzynarodowego.
 
8. Demokracja to uznanie i zabezpieczenie równych praw mniejszych i większych narodów, aby ukrócić raz na zawsze dążenie mocarstw do hegemonii nad innymi narodami i do podziału świata na strefy wpływów. W swych stosunkach z Rosją naród polski nie żąda niczego więcej, jak poszanowania przez nią tych podstawowych zasad demokracji, o których ocalenie i zabezpieczenie walczyły przez 5 i pół lat wszelkie miłujące wolność narody.

Zamykając dziś szczytny okres walki konspiracyjnej polskich stronnictw demokratycznych o te zasady demokracji, Rada Jedności Narodowej chce pozostawić po sobie, w oparciu o nie, program demokracji polskiej jako:
 
TESTAMENT POLSKI WALCZĄCEJ

Składają się nań następujące postulaty:

1. Opuszczenie terytorium Polski przez wojska sowieckie oraz przez rosyjską policję polityczną.

2. Zaprzestanie prześladowań politycznych, którego dowodem będzie:
a) zwolnienie skazanych i uwięzionych w procesie moskiewskim,
b) amnestia dla więźniów politycznych oraz dla wszystkich żołnierzy AK i dla tak zw[anych] „oddziałów leśnych”,
c) powrót Polaków wywiezionych w głąb Rosji i likwidacja obozów koncentracyjnych przypominających smutnej pamięci metody totalizmu niemieckiego,
d) zniesienie systemu politycznego, znajdującego wyraz w istnieniu tak zw[anego] Min[isterstwa] Bezpieczeństwa.
 
3. Zjednoczenie i uniezależnienie Armii Polskiej przez:
a) spolszczenie korpusu oficerskiego w armii gen. Rola-Żymierskiego,
b) honorowy powrót z bronią wojsk polskich z zagranicy,
c) połączenie w jedną całość i na równych prawach armii z zagranicy oraz b. Armii Krajowej z armią gen. Żymierskiego.
 
4. Zaprzestanie dewastacji gospodarczej kraju przez władze okupacyjne.

5. Dopuszczenie wszystkich polskich stronnictw demokratycznych do udziału w wyborach pięcioprzymiotnikowych.

6. Zapewnienie niezależności polskiej polityki zagranicznej.

7. Stworzenie pełnego samorządu terytorialnego, społeczno-gospodarczego i kulturalno-oświatowego.

8. Uspołecznienie własności wielkokapitalistycznej i zorganizowanie sprawiedliwego podziału dochodu społecznego.

9. Zapewnienie masom pracujących współkierownictwa i kontroli nad całą gospodarką narodową oraz warunków materialnych zabezpieczających byt rodzinie i osobisty rozwój kulturalny.

10. Swoboda walki dla klasy robotniczej o jej prawa w ramach nieskrępowanego ruchu zawodowego.

11. Sprawiedliwe przeprowadzenie reformy rolnej i kontrola narodu nad akcją osiedleńczą na odzyskanych Ziemiach Zachodnich i w Prusach Wschodnich.

12. Oparcie powszechnego, demokratycznego nauczania i wychowania na zasadach moralnych i duchowych dorobku cywilizacji zachodniej i naszego kraju.

Zapowiadając walkę o ten program na jawnej arenie politycznej, stronnictwa demokratyczne Rady Jedności Narodowej wyrażają nadzieję, że Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej dążyć będzie do demokratyzacji Polski i do przekreślenia różnic i sporów dzielących dotąd różne odłamy społeczeństwa polskiego.

Dopóki dążenie to nie przejawi się w czynach, nie będzie mogło nastąpić trwałe odprężenie w stosunkach wewnętrznych, a wielu ludzi Polski Podziemnej będzie musiało się nadal ukrywać, bez żadnych wrogich zamiarów wobec rządu, lecz wyłącznie z obawy o swe życie.

Ze swej strony Polska Walcząca stwierdza, że nie dąży do sprowokowania wojny między demokracjami Zachodu a Związkiem Radzieckim, na której – jak głosi prasa rządowa – „londyńczycy opierali swe rachuby polityczne”.

Nowa wojna zadałaby tak straszne rany narodowi polskiemu, że pragnieniem wszystkich Polaków jest porozumienie polsko-rosyjskie oraz między Anglią, Ameryką i Rosją na drodze pokojowej. Jeżeli to porozumienie ma być trwałe, nie wystarczy przywrócenie zaufania w stosunkach Polski z Rosją. Naród polski jest członkiem wielkiej rodziny narodów środkowoeuropejskich, a w szczególności zachodniosłowiańskich, z którymi związany jest przez swe położenie geopolitycznie i przeszłość historyczną i pragnie wejść z nimi w najściślejszą wspólnotę polityczną, gospodarczą i kulturalną.

Wyrażamy nadzieję, że osiągnięcie porozumienia z Rosją na tych zasadach jest możliwe i że ono jedynie zlikwiduje po wieczne czasy nieprzyjaźń polsko-rosyjską, mającą swe źródło w polityce reakcyjnego caratu, zastępując ją wzajemnym szacunkiem, zaufaniem i przyjaźnią dla dobra obu narodów, Europy i całej demokratycznej ludzkości.
 
Rada Jedności Narodowej
 
Testament Polski Walczącej. Ostatnie przesłanie Polskiego Państwa Podziemnego, Warszawa, Instytut Pamięci Narodowej 2015, s. 13–19.
July 1, 1945
 
Since September 1939, the Polish Nation has been waging a deadly battle for its biological existence and historical ideals.
 
It has always been committed to peace and freedom, respect for the rights of individuals and of nations, to freedom of belief, and to religious tolerance.
 
Torn apart by the partitioning powers, systematically destroyed for 150 years, the Polish nation did not lay down its arms, but fought everywhere and ceaselessly against the system of violence guided by the mottos “the free with the free, and the equal with the equal” and “for our freedom and yours.”
 
When the threat of totalitarian tyranny hung over Europe and the world, the Polish nation was the first to take up arms against  Hitler’s imperialism, engaging its forces for a month in unequal struggle until – attacked from behind by Soviet Russia – it succumbed to overwhelming might, thereafter to embark on the thorny road of emigration and clandestine resistance.
 
When our brothers, cast into exile by the hand of fate, held high the Polish flag whilst fighting alongside the allies, our country was locked in an even fiercer underground struggle, one waged for years in the belief that justice would ultimately triumph over Nazi barbarity.
Poland therefore has an undeniable right to respect and to the assistance of civilised humanity entire, for she has come to symbolise faithfulness to alliances, implacable courage, and militant democracy.
 
Poland’s war aims and the programme of Fighting Poland

When the September storm in Poland brought down the edifice of the Sanacja system, which had ruled Poland for a number years against the will and opinion of the nation, all the political parties that had opposed that system formed a  Polish government-in-exile. When the late General  Sikorski  was still alive, It declared the following war aims of the Polish people:

1. To fight the Germans until they are finally crushed.

2. To rebuild an independent and sovereign Poland, along with her territorial integrity.

3. To implement, in post-war Poland, full social and political democracy in place of the bankrupt Sanacja system.

4. To safeguard the sovereignty and development of Poland and other smaller nations living between the powers of the East and West through a voluntary democratic union of co-equal Central European nations.

5. To co-exist peacefully with Russia and to reach a mutual agreement that would secure against future German aggression.

6. To aspire to full international democracy, that is, a world peace organisation based on the accord of all democratic states and co-equal nations.
On this platform, all the major democratic parties of  Underground Poland (The Peasants’ Party, Polish Socialist Party, National Party, and Labour Party) conjoined together in a “quadripartite understanding“, on the basis of which they established a homeland government that was the extension and counterpart of the Polish Government in London.
 
The Homeland Political Representation expanded this bloc of democratic parties to include other political groups (The Democratic Union, “Racławice” Peasant Freedom Organisation and the “Fatherland” Organisation). Together, they set up the  Council of National Unity, which served as the political base for the  Government Plenipotentiary, the  Homeland Council of Ministers, and the Home Army (AK).

The  declarations of the Homeland Political Representation of July 15, 1943 and of the Council of National Unity of March 15, 1944 set forth a programme of Fighting Poland whose main points are:

1. to regain independence and sovereignty,
2. democratic freedoms,
3. agrarian reform,
4. to improve the lives of the working masses and to include them in government,
5. local, economic, and cultural self-government,
6. to reclaim lands in the west,
7. inviolability of the eastern border,
8. a union of Central European nations,
9. alliance with Western democracies and good relations with the USSR,
10. genuine international democracy.
Russian policy towards Poland
 
These objectives of the Polish people were categorically opposed by Soviet Russia, which has been pursuing westward territorial expansion. Russia asserted that a democratic union of Central European nations would compromise its security, and constitute a cordon sanitaire between West and East, which bore no relation to what the proponents of this idea had in mind. In line with its plan to divide the world into spheres of influence, Soviet Russia decided to forcibly include all Central European nations in its political system.
 
Directly bordering the Soviet Union, Poland was the first victim of this policy. Russia began by arrogating Polish lands east of the Curzon Line, which accounted for a half of our country’s territory. Next, the USSR launched a campaign against the legitimate Polish government in London, accusing it of fascist tendencies and collaboration with Germany. Thereafter, the Soviets formed a second  Polish ‘government’and sought to force it onto the Polish people, thereby curtailing Polish sovereignty. Finally, the Soviets occupied the entire territory of Poland, in the wake of which began  NKVD  rule, terror, and the persecution of Polish underground heroes.
 
The Polish nation welcomed the Red Army as a liberator from the Nazi yoke. But disappointment soon set in. The broadest masses of the people came to realise that democracy was to be found in the camp of Underground Poland, while the  Lublin Committee was a dictatorship supported by foreign forces, rather than the will and trust of the Polish people.
Despite these disappointments, the political parties of Underground Poland made a great effort to reach an understanding with the Soviet Union. After Mikołajczyk stepped down from government and, acting on his pessimistic assessment of Polish chances, decided to seek compromise, the democratic parties in the homeland that formed the power base of Prime Minister  Arciszewski’s  government demanded a cabinet reshuffle to reconcile the positions of Mikołajczyk and Arciszewski. On February 22nd of this year, they issued a declaration that recognised the need for talks with Russia on coming out of hiding, and called for speedy formation of a Government of National Unity that could take part in the  San Francisco  conference.
 
This goodwill was trampled on by Soviet Russia, which had invited envoys of Underground Poland to discussions, only to imprison them and put them on  trial  as saboteurs. But Russia miscalculated in assuming that this would cut off the leaders of Underground Poland from their nation.

It proved impossible to drive a wedge between the people and those of its leaders who for years had organised and waged the battle against foreign invasion, all the while putting their lives at utmost risk and displaying utmost commitment. It proved impossible to convince Poles that Fighting Poland had been subverting the Soviets in collusion with the Germans. Testifying to the uncompromising anti-German attitude is the blood of hundreds of thousands of Polish underground martyrs and Home Army heroes, shed in open battle and Gestapo torture chambers, sealed by the heroic feat of the Warsaw Uprising, which was launched with faith in the integrity of Western and Eastern allies. Our record is clean. It is not us but they who one day will have to account for themselves before history.


There was never any cooperation between Underground Poland and the Germans. Nor was there willingness to carry out diversions against the Soviet Union. On the contrary, representatives of the homeland government and the Home Army tried everywhere to come forward and cooperate with the Red Army, for which however they were arrested and executed. The political parties of the Council of National Unity also sought to come out of hiding and establish relations with Russia, as well demonstrated by the talks which Polish underground leaders held in Pruszków prior to their imprisonment.
 
It was Russia that spurned this offer for cooperation and agreement between the two nations, driving everything that was independent in Poland back into the underground, and tolerating only those who bowed to the Soviets and obeyed their commands.

This is the truth about Underground Poland and her proud struggle for national honour and independence. Here is not the place to showcase her sacrifice and merits; let us leave that for history to judge. Rather, suffice it to say that Fighting Poland kept the spirit of resistance and freedom alive in the people; it hardened Poland’s popular masses and nurtured in them the attitude that manifests itself so clearly today.
 
The Polish people never lost its true self. Amidst the greatest misfortunes, it did not morally succumb to designs against its interests or will. Fighting Poland bequeaths this great capital to those who will carry on the national struggle for sovereignty via other methods.


The decision of Underground Poland

The conclusion of the war against Germany has found Poland in an incredibly difficult, even tragic situation. Whereas other nations, particularly in the West, once rid of the German occupation regained genuine freedom and could independently commence organising their lives, for Poland, which had suffered supreme losses as a result of the war, what came was occupation and a government imposed by a neighbouring state, as well as denial of the prospects for assistance from her Western allies.

In this state of affairs, the inflexible stance of the Polish government in London regarding decisions taken in Crimea was increasingly out of touch with Russian faits accomplis in the Polish homeland. Fighting Poland must in particular reckon with the conditions created by the  Moscow conference and the resulting compromise between Mikołajczyk’s group and several Polish democratic activists on the one hand, and the Lublin Committee on the other.
 
Together with the formation of a new government and its recognition by the Western powers, we can no longer continue a legal struggle in the underground, based as it was on the universally recognised government in London. Thus we must now confront the problem of an open fight waged by democratic parties in Poland for national goals and their own programmes.

In this open struggle, Underground Poland does not wish to create obstacles for the people of goodwill who found themselves in the Provisional Government of National Unity. Nor does it wish to hinder any political parties in choosing their paths and the tactics they will want or have to embrace in this struggle.

At the session held on July 1st of this year, all the democratic parties of Underground Poland represented in the Council of National Unity adopted a unanimous resolution to dissolve the Council, and communicate this at home and abroad.

By bringing itself to take this step of self-denial, the Council of National Unity is proving again its supreme goodwill, as it did in the declaration of February 22nd and in engaging in the talks in Pruszków.

Reluctant to continue stoking the spirit of clandestine resistance in Polish society, and in clearing before the democratic parties a path of open cooperation with the government and of head-on struggle for their goals, the Council of National Unity will not conceal from the Polish public its fear that this attempt may end in new disappointment and catastrophe brought about by the contracting party’s failure to keep its promises. The political parties of the Council of National Unity have harrowing experiences of this. These fears will remain valid so long as Soviet troops and the NKVD are on Polish soil. Yet again in her history, Poland wishes to be the one who, in respecting the principles of honesty and truth in politics, wants to believe in the honesty of other governments and nations.
 
 
The Council’s dissolution is not tantamount to the nation’s spiritual capitulation. The goals the political parties of Fighting Poland set for themselves remain unchanged. We are deeply confident that these parties will not waver in their struggle until their common cause of a fully sovereign Poland is fulfilled, and their aspiration for real democracy in the Polish state and in international relations is accomplished.

The programme for Polish democracy

When combating Polish political parties that represent a great majority of the people, Soviet propaganda ever bandies the slogan of democracy, accusing all the Poles who advocate real independence of being reactionary. We therefore deem it necessary to precisely define our understanding of democracy, as everything indicates that there is a fundamental divergence between the concept of democracy in Western Europe and the parallel notion in Eastern Europe.

The Polish people believe that:

1. Democracy is a freedom, vested in the broad masses of a nation, to choose a socio-political system of government and the worldview it originates from.

2. Democracy is a freedom that the  Atlantic Charter  pertinently described as the freedom from fear and want, personal freedom, and freedom of speech and belief.

3. Democracy means equal rights for all political groups, be they conservative or radical-progressive, provided they do not abuse the freedom of association to propagate anarchy or impose their views upon others by force.
 
4. Democracy is majority rule arising from free elections, held by universal five-adjective ballot.

5. Democracy is a government of laws, that is, the rule of law that applies to the governing and governed alike, and safeguards both civil liberties and the government’s authority.

6. Democracy is justice founded on a collective sense of what is right, entitling every individual, the working class, and the nation to live in conditions that ensure not only material subsistence, but also comprehensive development of their creative potential.

7. Democracy is a collective security system whereby all nations abjure the use of force and commit themselves to obey decisions made by international bodies on the basis of objective norms of international law.

8. Democracy means recognizing and securing the equal rights of nations great and small, so as to suppress, once and for all, the desire of big powers to win hegemony over other nations and divide the world into spheres of influence. In its relations with Russia, the Polish nation demands nothing but Russia’s respect for the fundamental principles of democracy that all freedom-loving nations fought to save and protect over the past five and a half years.

Today, bringing to a close the valiant period of clandestine struggle waged by Polish democratic parties for the sake of these democratic principles, the Council of National Unity, drawing upon these principles, wishes to bequeath the following programme for Polish democracy.
 
THE TESTAMENT OF FIGHTING POLAND

The postulates of which are:

1. The withdrawal of Soviet troops and the Russian political police from Polish territory.

2. The cessation of political persecutions. This will be confirmed by:
a) releasing those condemned and imprisoned in the Moscow trial,
b) amnesty for political prisoners, all Home Army soldiers and so-called “forest units”,
c) return of Poles deported into the depths of Russia and closure of concentration camps that evoke sad memories of German totalitarian methods,
d) abolishing the political system that manifests itself in the so-called  Ministry of Security.

3. The unification and independence of the Polish Army by:
a) the Polonisation of officer corps in General  Rola-Żymierski’s  army,
b) the honourable return of Polish troops from abroad together with their weapons,
c) the unification – on equal terms – of the army stationed abroad and the former Home Army with General Żymierski’s army.

4. The cessation of the occupational authorities’ economic devastation of the country.
 
5. Permission for all Polish democratic parties to participate in five-adjective elections.
 
6. The guarantee of Poland’s foreign policy independence.
 
7. The creation of fully-fledged local, socio-economic, and cultural and educational self-government.

8. The nationalisation of major capitalist assets and the establishment of a system for the just distribution of national income.

9. Guarantee of the presence of the working masses in managing and controlling the entire national economy, and guarantee of the provision of material conditions that secure family well-being and personal cultural development.

10. The freedom of the working class to fight for its rights within the framework of an unencumbered labour movement.

11. The just carrying out of agrarian reform and nation’s control over the settlement campaign in the recovered Western Territories and East Prussia.

12. The founding of universal and democratic teaching and education on moral principles, and the spiritual legacy of both Western civilisation and our country.

By announcing their fight for this programme in the open political arena, the democratic parties of the Council of National Unity express their hope that the Provisional Government of National Unity will seek to democratise Poland and erase the differences and disputes hitherto dividing various parts of Polish society.
 
So long as this pursuit meets with no real results, there can be no lasting relaxation in home affairs, and many Polish underground activists will have to stay in hiding – not because of any sinister designs they might harbour against the government, but out of the fear for their lives.
For its part, Fighting Poland declares that it does not intend to provoke war between the Western democracies and the Soviet Union, a conflict – as the government press reports – “the Londoners based their political calculations upon.”

For its part, Fighting Poland declares that it does not intend to provoke war between the Western democracies and the Soviet Union, a conflict – as the government press reports – “the Londoners based their political calculations upon.”

A new war would inflict such horrific injuries on the Polish nation that it is the shared desire of all the Poles that a peaceful agreement be reached between Poland and Russia, and England, America and Russia. If such agreement is to be lasting, it will not be enough to rebuild trust in Polish-Russian relations alone. The Polish people is a part of the great family of Central European nations, in particular the Western Slavic peoples, to whom it is linked by geopolitical location and history, and with whom it wants to form a close political, economic, and cultural community.

It is our hope that an agreement with Russia on these terms is possible, that it will eliminate once and for all the Polish-Russian enmity stemming from reactionary tsarist policy, and that enmity will be replaced with mutual respect, trust, and friendship for the sake of both nations, Europe, and the entire democratic humanity.
 
The Council of National Unity
 
Translated © by Tristan Korecki, Philip Earl Steele
Pobierz oryginalny tekst