Wybierz okres
16 listopada 1918

Depesza notyfikująca powstanie niepodległego państwa polskiego

Kontekst historyczny

W czasie I wojny światowej kraje, które ponad sto dwadzieścia lat wcześniej dokonały rozbioru Rzeczypospolitej, znalazły się w przeciwstawnych obozach polityczno-militarnych. Już w pierwszych dniach wojny Polacy zaczęli prowadzić działania polityczne i tworzyć oddziały zbrojne, które miały przywrócić państwu niepodległość. Działanie te zostały wsparte też akcją dyplomatyczną. Jednym z najważniejszych jej efektów było uwzględnienie w ogłoszonym przez prezydenta USA Thomasa Woodrowa Wilsona w styczniu 1918 roku programie pokojowym zapowiedzi stworzenia niepodległego państwa polskiego.

11 listopada 1918 roku zawarto zawieszenie broni na froncie zachodnim, co faktycznie kończyło wojnę. Dzień wcześniej do Warszawy powrócił z niemieckiego więzienia przywódca polskiego obozu niepodległościowego, Józef Piłsudski. Jego niekwestionowany autorytet sprawił, że podporządkowała mu się administracja, okupowanego przez Niemcy i Austro-Węgry, Królestwa Polskiego i Galicji oraz większość polskich ugrupowań politycznych. Piłsudski 11 listopada objął dowództwo nad rodzącym się Wojskiem Polskim, a 14 listopada przejął także władze cywilną. Rozpoczął się proces tworzenia struktur niepodległej Polski.   

Już 16 listopada Józef Piłsudski notyfikował najważniejszym rządom powstanie niepodległego państwa polskiego. Depeszę wysłano drogą radiową z nadajnika znajdującego się w Cytadeli Warszawskiej. Sprawa ta była pilna ze względu na rozpoczęte już przygotowania do kończącej wojnę konferencji pokojowej. Tylko obecność na niej przedstawicieli państwa polskiego mogła wpłynąć na korzystne dla Polski rozwiązania terytorialne.

Treść dokumentu

Do pana prezydenta Stanów Zjednoczonych,
do Królewskiego rządu angielskiego,
do rządu Rzeczypospolitej francuskiej,
do Królewskiego rządu włoskiego,
do Cesarskiego rządu japońskiego,
do rządu Rzeczypospolitej niemieckiej i
do rządów wszystkich państw wojujących i neutralnych.

Jako wódz naczelny armji polskiej, pragnę notyfikować rządom i narodom wojującym i neutralnym istnienie państwa polskiego niepodległego, obejmującego wszystkie ziemie zjednoczonej Polski. Sytuacja polityczna w Polsce i jarzmo okupacji nie pozwoliły dotychczas narodowi polskiemu wypowiedzieć się swobodnie o swoim losie. Dzięki zmianom, które nastąpiły wskutek świetnych zwycięstw armji sprzymierzonych – wznowienie niepodległości i suwerenności Polski staje się odtąd faktem dokonanym.

Państwo polskie powstaje z woli całego narodu i opiera się na podstawach demokratycznych. Rząd polski zastąpi panowanie przemocy, która przez sto czterdzieści lat ciążyła nad losami Polski – przez ustrój, zbudowany na porządku i sprawiedliwości. Opierając się na armji polskiej pod moją komendą, mam nadzieję, że odtąd żadna armja obca nie wkroczy do Polski, nim nie wyrazimy w tej sprawie formalnej woli naszej. Jestem przekonany, że potężne demokracje Zachodu udzielą swej pomocy i braterskiego poparcia polskiej Rzeczypospolitej odrodzonej i niepodległej.


Wódz naczelny                                                                     Za ministra spraw zewnętrznych
Piłsudski                                                                                Filipowicz

Warszawa, 16/XI 1918.
 
Monitor Polski. Dziennik Urzędowy Republiki Polskiej,  nr 206 z 18 listopada 1918 roku
To the President of the United States,
Her Majesty’s Government,
The Government of the French Republic,
The Government of the Kingdom of Italy,
The Government of the Empire of Japan,
The Government of the German Republic
and Governments of all belligerent and neutral States

As the Commander-in-Chief of the Polish Army, I hereby notify belligerent and neutral governments and nations of the existence of an Independent Polish State within all the territories of the united Poland. The political situation in Poland and the yoke of the occupation have so far made it impossible for the Polish nation to speak freely about their fate. Thanks to the changes caused by the great victories of the allied armies, the restoration of Poland’s independence and sovereignty has now become a fact.

The Polish State is formed upon the will of the whole nation and based on democratic foundations. The Polish Government will replace the rule of violence that hung over the country for a hundred and forty years with a system built on order and justice. Relying on the Polish Army under my command, I believe that no foreign army will from now on enter Poland before we express our formal stance on the case. I am convinced that the powerful Western democracies will offer help and brotherly support to the reborn and independent Republic of Poland.
 
Commander-in-Chief                                           In the name of the Minister of External Affairs Piłsudski                                                                          Filipowicz

Warsaw, 16 November 1918

Source: Monitor Polski dated 18 November 1918
Mr. le Président des Etats-Unis,
le Gouvernement Royal Anglais,
le Gouvernement de la République Française,
le Gouvernement Royal Italien,
le Gouvernement Impérial Japonais,
le Gouvernement de la République Allemande,
et les Gouvernements de tous les pays belligérants et neutres.

En qualité de Généralissime de l’armée polonaise je m’empresse de notifier aux Gouvernements et aux peuples belligérants et neutres l’existence d’un Etat Polonais indépendant comprenant tous les territoires de la Pologne unifiée. La situation politique en Pologne et le joug de l’occupation n’ont pas permis jusqu’ici au peuple polonais de s’exprimer librement sur son sort. Grâce aux changements qui se sont produits à la suite des victoires glorieuses des armées alliées la reconstitution de l’indépendance et de la souveraineté de la Pologne est désormais un fait accompli.

L’Etat Polonais renaît par la volonté de la nation entière et se trouve basé sur des principes démocratiques. Le Gouvernement Polonais remplacera règne de la violence, qui pendant cent quarante ans a pesé sur la destinée de la Pologne par un régime d’ordre et de justice. Appuyé sur la vaillante année polonaise, réunie sous mon commandement, j’espère que dorénavant aucune armée étrangère n’entrera en Pologne sans notre volonté formellement exprimée. J’ai le ferme espoir, que les puissantes démocraties de l’Occident prêteront leur secours et leur fraternel appui à la République Polonaise reconstituée et indépendante.


Généralissime                                                    Pour le Ministre des Affaires Etrangères 
Piłsudski                                                              Filipowicz

Varsovie, le 16. XI. 1918.

Moniteur Polonais. Bulletin officiel de la République de Pologne, n° 206 du 18 novembre 1918.
Pobierz oryginalny tekst