Wybierz okres
25 marca 1977

Do społeczeństwa polskiego. Manifest Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela

Kontekst historyczny

W czerwcu 1976 roku, w odpowiedzi na zapowiedź podwyżek cen artykułów spożywczych, przetoczyła się przez Polskę fala protestów. Władze wycofały się z podwyżek, wszczęły jednak represje wobec protestujących robotników. Bardzo szybko zareagowała w tej sytuacji inteligencja, organizując akcję pomocy materialnej i prawnej. Ruch wsparcia dla prześladowanych stał się impulsem dla formowania się opozycji. 22 września 1976 roku ogłosił swe powstanie Komitet Obrony Robotników. 25 marca 1977 roku, w następstwie podpisania przez 18 sygnatariuszy Apelu do społeczeństwa polskiego, powstał Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela, którego istnienie ogłoszono dzień później.

Założyciele ROPCiO odwoływali się do podpisanego przez władze PRL Aktu Końcowego Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, którego sygnatariusze, zobowiązywali się między innymi do przestrzegania praw człowieka. Dlatego też ROPCiO zapowiadał działania na rzecz wymuszania na władzach przestrzegania Aktu Końcowego drogą akcji informacyjnych, apeli i listów protestacyjnych.

W retoryce i działaniach ruchu duże znaczenie miało nawiązywanie do tradycji patriotycznych, czego wyrazem było np. organizowanie obchodów Święta Niepodległości, które formalnie zostało zniesione przez komunistów jeszcze w latach 40. Ambicje założycieli Ruchu sięgały jednak dalej. Jego czołowi politycy, jak Andrzej Czuma, Leszek Moczulski, Aleksander Hall czy Wojciech Ziembiński nawiązywali do tradycji przedwojennych nurtów politycznych – piłsudczykowskiego i narodowego. Szybko wysunęli również hasła ściśle polityczne, w tym hasło niepodległości Polski. Działacze ROPCiO rozpoczęli wydawanie pisma „Opinia”, jednego z pierwszych periodyków w tzw. drugim obiegu.

Powstanie i działalność ROPCiO spotkała się z rezerwą współtwórców KOR. Działacze Ruchu oskarżani byli o dążenie do rozbicia Komitetu lub wręcz pozostawanie na usługach Służby Bezpieczeństwa. Było to efektem tak różnic politycznych – ROPCiO było wyraźnie bardziej prawicowe – jak i towarzyskich. Rychło też doszło do podziałów w jego łonie, w wyniku czego jego działacze zaangażowali się w inne inicjatywy opozycyjne, m.in. Ruch Młodej Polski i Konfederację Polski Niepodległej.

Treść dokumentu

The United Nations General Assembly adopted the Universal Declaration of Human Rights on 10 December 1948. The document specified the most important rules in the protection of the individual’s freedom and dignity. The Declaration made respect for man’s basic freedoms one of the inherent parts of contemporary and future global order.

The principles were strengthened in the international sphere with two human rights covenants adopted by the UN General Assembly on 16 December 1966, both functioning as binding international law for the countries that ratified them. They came into force in the beginning of 1976, after ratification by the minimum number of 35 countries. In the Polish People’s Republic, they became binding at the moment of their ratification on 3 March 1977.

We have positively welcomed the ratification of the human rights covenants by the Polish Council of State and acknowledge their conformity with the deepest wishes of the Polish people. Ranking human and citizen’s rights, individual’s dignity, freedom and tolerance high has always been one of the most precious and living traditions of the Polish nation. Expressed over the centuries in such Polish rules and laws as Neminem captivabimus nisi iure victum, Nihil novi, the Warsaw Confederation, the Constitution of 3 May or the motto “for our freedom and yours”, those fundamental rights have been an integral part of our national consciousness for many generations and are commonly considered to be an essential element of our social life. We therefore announce, together with the people of the whole world, that human and citizen’s rights are inviolable and inalienable and cannot be renounced. As seen throughout history, including the experiences of Poland and Poles, a nation whose members resign from their rights and their defence cannot be truly free.
Thus, we, the undersigned, taking into account that:

– The centuries-old respect and demand for respect for human rights and dignity is among the most precious traditions and cultural achievements of Poland.

– Specified in the Universal Declaration of Human Rights and in the international human rights covenants, the most fundamental guarantees of the individual’s freedom and dignity are today considered to be one of the most important achievements of our civilization.

– The Helsinki Accords, signed on 31 July 1975 as the final act of the Conference on Security and Cooperation in Europe, obliges all its signatory states to comply with the aims and rules of the Charter of the United Nations and the Universal Declaration of Human Rights, making respect for rights and freedoms specified therein a rule governing international relations on our continent.

– The Constitution of the Polish People’s Republic also grants its citizens such freedoms specified in the Universal Declaration of Human Rights as the freedom of opinion, speech, print, assembly, demonstration and association, and putting those constitutional norms in practice not only has become essential for the spiritual life of the nation but is also a fundamental prerequisite for healthy development of the national economy and culture.

decide to undertake joint actions to:

1. Respect all human and citizen’s rights and dignity.

2. Reveal all cases of breach of human rights and freedoms to the public and the authorities and do everything we can to help and protect the victims.

3. Promote changes in the current legislation and executory provisions aimed at actual and lasting protection of the rights and freedoms specified in the Universal Declaration of Human Rights and the international human rights covenants among the society and request such changes from the authorities.

4. Propagate the need for all European countries to adopt the international human right covenants together with their optional protocols in order to create a common legal and political ground for the development of real détente and agreement in Europe.

5. Cooperate with all international organisations protecting human rights, especially the United Nations Commission on Human Rights, so that human freedom can triumph in the world.

We do not establish any organisation or society. Our activities are driven by a pressing social need. Poland has already seen the establishment of a strong social current: the Movement for Defence of Human and Citizen’s Rights. We appeal to all people in Poland for moral support, cooperation and help in finding crucial information about cases of human and citizen’s rights being breached and for undertaking and developing similar initiatives in all social, professional and regional environments.

The rights of man and of the citizen and the dignity of the individual can be maintained only if preserved by everyone and if everyone actively demands their respect.

Written on 5 March 1977

W dniu 10 grudnia 1948 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ uchwaliło Powszechną Deklarację Praw Człowieka. Dokument ten skodyfikował najistotniejsze postulaty w dziedzinie ochrony swobody i godności jednostki. Deklaracja uczyniła respektowanie podstawowych wolności człowieka jednym z nieodłącznych elementów współczesnego i przyszłego tworzącego się ładu światowego.

Wyrazem utrwalenia się tej zasady w międzynarodowej społeczności było uchwalenie w dniu 16 grudnia 1966 r. przez Zgromadzenie Ogólne ONZ Międzynarodowych Paktów Praw Człowieka, które mają charakter norm prawa międzynarodowego, obowiązujących rządy państw, które Pakty ratyfikowały. Weszły one w życie na początku 1976 r., po ratyfikowaniu ich przez wymaganą liczbę 35 państw, zaś w PRL obowiązują od dnia 3 marca 1977 r., tj. od chwili ratyfikacji.

Z zadowoleniem przyjmując fakt ratyfikacji Paktów Praw Człowieka przez Radę Państwa PRL, stwierdzamy, iż odpowiada on najgłębszym życzeniom społeczeństwa polskiego. Do najcenniejszych i zawsze żywych tradycji narodu polskiego należy nadawanie najwyższej rangi prawom człowieka i obywatela, godności jednostki, wolności i wzajemnej tolerancji. Fundamentalne zasady na przestrzeni stuleci znajdujące wyraz w takich aktach, jak Neminem captiva-bimus, Nihil novi, konfederacja warszawska, Konstytucja 3 maja oraz w haśle „Za wolność Waszą i naszą” od wielu już pokoleń stanowią nieusuwalną część naszej narodowej świadomości i są powszechnie uznawane za niezbędny czynnik naszego życia społecznego. Dlatego wraz ze społecznością świata stwierdzamy, że prawa człowieka i obywatela są nienaruszalne, niezbywalne i że nie można ich się zrzec. Nie może być prawdziwie wolnym naród, którego członkowie rezygnują z korzystania i z obrony swoich praw – jak tego dowiodły doświadczenia historyczne, także Polski i Polaków.
Dlatego my, niżej podpisani, biorąc pod uwagę, że:

– wielowiekowe poszanowanie i żądanie respektowania praw i godności człowieka należy do najcenniejszych tradycji i dorobku kultury polskiej,

– określone w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka i Międzynarodowych Paktach Praw Człowieka podstawowe gwarancje wolności i godności jednostki ludzkiej uznawane są dziś powszechnie za jedno z najistotniejszych osiągnięć naszej cywilizacji,

– Akt Końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, pod-pisany w dniu 31 lipca 1975 r. w Helsinkach, zobowiązuje wszystkie państwa będące sygnatariuszami do postępowania zgodnie z celami i zasadami Karty Na-rodów Zjednoczonych i z Powszechną Deklaracją Praw Człowieka, podnosząc poszanowanie określonych w nich praw i wolności jednostki do rangi zasady rządzącej stosunkami międzypaństwowymi na naszym kontynencie,

– Konstytucja PRL również deklaruje przyznanie wszystkim obywatelom swobód zawartych także w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, takich jak wolność przekonań, wypowiedzi, druku, zgromadzeń i manifestacji oraz zrzeszania się, a praktyczna realizacja tych norm konstytucyjnych stała się niezbędna nie tylko dla duchowego życia narodu, lecz stanowi nieodzowny warunek należytego rozwoju gospodarki i kultury narodowej –

postanawiamy podjąć wspólnie solidarne działania, aby:

1. przestrzegać i dbać o przestrzeganie wszystkich praw człowieka i obywatela oraz jego godności,

2. ujawniać wobec opinii publicznej i sygnalizować właściwym organom fakty łamania praw i wolności człowieka oraz udzielać, w miarę naszych możliwości, pomocy i ochrony ofiarom,

3. propagować w społeczeństwie i postulować wobec władz państwowych zmiany w obowiązującym ustawodawstwie oraz przepisach wykonawczych, zmierzające do realnego i nieprzerwanego zagwarantowania praw i wolności określonych w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka oraz Międzynarodowych Paktach Praw Człowieka,
4. propagować potrzebę przystąpienia do Międzynarodowych Paktów Praw Człowieka wraz z tzw. protokołem opcyjnym wszystkich państw europejskich dla stworzenia wspólnej prawno-politycznej płaszczyzny rozwoju procesów rzeczywistego odprężenia i porozumienia w Europie,

5. współpracować z wszelkimi organizacjami międzynarodowymi broniącymi praw człowieka, a zwłaszcza z Komisją Praw Człowieka przy ONZ, by idea wolności człowieka zatriumfowała w świecie.

Nie tworzymy organizacji ani stowarzyszenia. Inicjatywę naszą dyktuje pilna potrzeba społeczna. W Polsce powstał już silny prąd społeczny Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela. Zwracamy się do wszystkich ludzi w Polsce o moralne poparcie, o współdziałanie i pomoc w uzyskiwaniu niezbędnych w naszej działalności informacji o naruszaniu praw człowieka i obywatela, o podejmowanie i rozwijanie podobnych inicjatyw, we wszystkich środowiskach społecznych, zawodowych i regionalnych.

Prawa człowieka i obywatela, godność jednostki tylko wówczas mogą być za-chowane, gdy przestrzegać ich będą wszyscy i gdy wszyscy czynnym działaniem domagać się będą ich respektowania.

Spisano dnia 5 marca 1977
Pobierz oryginalny tekst